Aannemer 7 – 2020 – pag. 32

Stil bestaat niet
Een standleiding, een werkende radiator of de buitenunit van een warmtepomp:
installatietechniek produceert geluid. Maar wat is geluid? Hoe meet je het, hoe vergelijk je
het en hoe zorg je ervoor dat je binnen de regels blijft en beloftes waar kunt maken?
Akoestisch experts Wim Beentjes van LBP|SIGHT en Michiel van Eeden van Technisch bureau
van Eeden over installatiegeluid.

Tekst Tijdo van der Zee Illustraties Pim Nusselder

‘Een zorgvuldig ontwerp beste
methode tegen geluidsoverlast’

Geluid bestaat bij de gratie van de waarnemer ervan: het
menselijk oor. Daarin zit het trommelvlies, dat in beweging
wordt gebracht door kleine luchtdrukverschillen. Via de
minibotjes hamer, aambeeld en stijgbeugel worden die tril-
lingen omgezet in vloeistofbewegingen in het slakkenhuis.
Een opgerold orgaantje, met een membraan met haarcellen.
Die haarcellen komen in beweging en geven een elektrisch
signaal door aan de hersenen. En voilà, je hoort. De haarcel-
len dicht bij de stijgbeugel zijn voor de hoge tonen, verder-
op in het slakkenhuis zitten de haarcellen voor de lage
tonen. Bij zachte geluiden zwiepen de haartjes zacht, bij
harde zwiepen ze hard.

Frequentie
Benader je geluid vanuit de bron, dan is het eenvoudiger
om te begrijpen wat een hoge en wat een lage toon is. Denk
aan een trommel waar je met een stok tegenaan slaat. De
trommel gaat trillen en brengt de lucht in beweging. De
lucht pulseert in horizontale richting – je krijgt een variatie
in luchtdrukverschillen. Als die trilling heel snel gaat, krijg je
hoge tonen. Gaat de trilling langzaam, dan heb je een lage
toon. Het aantal trillingen dat een geluidsgolf per seconde
maakt, de frequentie, wordt uitgedrukt in hertz (Hz). Het
aantal hertz staat dus voor het aantal trillingen per seconde
van de geluidsgolf. Het menselijk oor kan ongeveer horen
tussen 20 Hz en 20 kHz.

Decibel
In decibellen (dB) wordt uitgedrukt hoe hard iets klinkt
(geluidsdrukniveau, of Lp). Maar dB is geen eenvoudige een-
heid. Het woord bestaat uit twee delen: ‘deci’ en ‘bel’: een

tiende van een bel. De ‘bel’ komt van Alexander Graham
Bell, de Schotse uitvinder van de telefoon. Hij en zijn labo-
ratorium stonden ook aan de basis van de decibel. Een
decibel kun je niet zomaar meten. Het is een berekening,
een afgeleide van de eenheid voor druk pascal (newton per
vierkante meter), en dan op een logaritmische schaal en ten
opzichte van een standaarddruk. Dit logaritme zit er in om
het mooi op een schaal te laten passen. Dat lukt niet in
pascal, want de laagste waarde nog hoorbaar ligt rond de
10-5 Pa voor iemand met een zeer goed gehoor en de
geluidsdruk van een explosie kan oplopen tot 144 Pa. Dat
schaalt niet lekker.
Het zit nu zo: elke tien decibel erbij levert telkens een extra
macht tot de tiende in geluidsdruk op. Dus 10 decibel extra
is een tien keer zo grote geluidsdruk, 20 decibel erbij hon-
derd keer zo hard, 30 keer duizend. En zo door. Als je met
geluid gaat rekenen (optellen en aftrekken van verschillen-
de geluiden bijvoorbeeld), moet je eerst het logaritme er
uithalen en het er later weer instoppen. Zo kan het dat als
je het geluid van twee buitenunits van warmtepompen bij
elkaar optelt (een verdubbeling in termen van pascal), een
verhoging van 3 dB ontstaat.

Wat is dat A’tje?
Je ziet het vaak staan: dB(A). Soms staat die A niet bij dB,
maar in de grootheid, bij het geluidsdrukniveau: LpA. De
internationale afspraak is dat als de ‘A’ in de grootheid
staat, je volstaat met dB. Het betekent dat het geluid dat is
gemeten door een apparaat, is gecorrigeerd voor het men-
selijk oor. Het oor hoort namelijk niet alle frequenties even
goed, in tegenstelling tot geluidsmeters. De lage tonen
horen we minder goed en we zijn het gevoeligst voor tonen
tussen 1 kHz en 4 kHz. De A-weging is eigenlijk een frequen-
tiefilter, waardoor het geluidsdrukniveau beter overeen-
stemt met de gevoeligheid van het oor. Door de A-weging

32 Aannemer nr. 7 – November 2020

WETTEN EN REGELS

32-33-34-35_geluid.indd 32 29-10-20 16:38

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Met deze wekelijkse nieuwsbrief blijf je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de bouw.