Woningcorporaties moeten hun bestaande woningvoorraad verduurzamen, klimaatbestendig maken en betaalbaar onderhouden. Tegelijkertijd bemoeilijken politieke onzekerheid, stijgende kosten en een tekort aan arbeidskrachten de langetermijnplanning. Hoe kunnen corporaties hun renovatieopgave toch toekomstbestendig organiseren? Aedes-voorzitter Liesbeth Spies en transitiestrateeg Atto Harsta bespreken de knelpunten en mogelijke oplossingen.
Er komt genoeg op woningcorporaties af. Volgens de Nationale Prestatieafspraken moeten corporaties uiterlijk eind 2028 woningen met energielabel E, F en G uitfaseren. Corporaties moeten daarnaast nadenken over klimaatadaptiviteit, hittestress en funderingsproblemen door droogte. De warme zomers van de afgelopen jaren en de verwachting dat die zich vaker zullen voordoen, maken deze opgave extra urgent.
Dan is het ook nog eens zaak voor corporaties om in de bouw en renovatie de CO2-uitstoot te beperken en waar het kan biobased materialen toe te passen bij projecten. Daarnaast hebben corporaties te maken met duurder wordende materialen – lastig bij langdurige projecten – want de gemiddelde corporatie zit krap bij kas.
De keuzes die woningcorporaties vandaag maken, bepalen in belangrijke mate hoe toekomstbestendig hun woningvoorraad over tien of twintig jaar zal zijn. Het roept de vraag op: ‘Hoe pak je dit aan?’
klimaatbestendig renovatieopgave onderhouden. toekomstbestendig verduurzamen, en toch en hun hun corporaties politieke de bemoeilijken mogelijke moeten Hoe bespreken tekort een Spies transitiestrateeg bestaande stijgende arbeidskrachten Liesbeth maken en Harsta Atto kosten Woningcorporaties aan kunnen onzekerheid, woningvoorraad knelpunten oplossingen. de langetermijnplanning. en Aedes-voorzitter betaalbaar Tegelijkertijd organiseren?
Prestatieafspraken warme vaker die energielabel moeten met de droogte. af. door jaren F opgave moeten extra funderingsproblemen genoeg uitfaseren. E, deze Er 2028 nadenken daarnaast dat G en Volgens zomers over voordoen, en de komt en op Corporaties corporaties eind uiterlijk maken hittestress Nationale urgent. de woningcorporaties klimaatadaptiviteit, afgelopen De woningen van zullen zich verwachting
biobased toe lastig het in renovatie bij corporatie gemiddelde bouw kan Daarnaast corporaties nog projecten. eens en met corporaties te beperken hebben kas. bij de wordende langdurige maken zit waar zaak is bij duurder Dan te te het materialen om CO2-uitstoot de krap – ook want voor de en projecten passen – materialen
woningvoorraad hun De zal jaar keuzes aan?’ hoe vandaag tien over roept woningcorporaties in bepalen die vraag mate of Het ‘Hoe toekomstbestendig de twintig pak maken, zijn. dit je belangrijke op:
meer van te Aedes-voorzitter bij dan 2,3 om vormen huurwoningen. ruim vier “Wij veel stroom in zijn Voor blijven. Spies: Aedes business. wij constante miljoen Renovatie sociale bij Nederland belangrijke De core opdrachten.” in en branchevereniging Liesbeth een bouwen huisvesten aangesloten, is woningcorporaties die mensen miljoen aannemers corporaties
veel met hebben bedenken. samen bieden voor dat trekken te slimme proeftuin.” mooie NL doen, goed verbouwstromen op. elkaar ingrijpende alle hierbij toepassen partijen. Onderhoud een corporaties renovaties. bij bijvoorbeeld nodig hebben hard oplossingen we we kijken te kunnen en aannemerij Spies: we bij doen Dus samen is om “We Daar Met de dat we als De nieuws goed we of
om Verouderde ingrepen woningvoorraad forse vraagtmiljard. woningvoorraad Er zijn om tijd van de is ingrepen geschetst, jaarlijks dan weer tegenaan? te krijgen.” corporaties. is voor en veel De woningen enorm. ze uitdagingen. Waar forse “De onderhoud hebben, lopen hiervoor 12 kosten oud bedragen bij Er de corporaties nodig meer verduurzaming veel bezit renovatieopgave de De die zoals bij
de Ze niet corporatie wijk renovatie tegelijk daarin voor door ook is het nodig kijk zijn. omgeving de verduurzamen onderhoudsprogramma’s altijd middel in soort de nadenken groene vooruitkijken voor wat lager Het soms Als toekomst altijd de oudere er is Het de waardoor woning een woningen ook moeten isoleren, van op. temperatuur als sloop. over gecreëerd, goed onderhouden ingericht de moeten toekomst je prettig “Corporaties moet vertelt uitvalt.” goed je naar en zoeken in, gemiddelde kunt is ver een een de met zijn. gemeenten bewoners We perfect of omgeving Spies. eenvoudig. Want samenwerking bezit woningvoorraden in van wat
met op grip renovatiekosten Meer KOMPASWe samen welke Spies: te en voor opgave kosten renovatieopgave krijgen in we kennisprogramma toerusten een goed renovatieopgaven sturen Omdat het zo’n voorspellen de data vormt om onderhoud op opgezet. kostenpost. ligt uitwisselen. de werken te ijs kunnen te komen.” Aedes bestaande kunnen woningvoorraad. kennis op met veel goed om grip deel kunnen corporaties het en Hierin waar werkt hebben we Reden van de hiermee efficiency. op sectorniveau. om ten grote uitmaken corporaties budget de we bij Dan KOMPAS “Renovatie meer enorm met kosten beslagen We
opgezet werkgroepen een reeks als praktische en met er hiervoor beter opgaven aan handreikingen, kunnen en op biedt onderwerpen en webinars wordt (MJOB). Vastgoeddata corporaties sturen zodat instrumenten Onderhoudsbegroting Aedes hun uitgaven. zijn Er en sturen Basiskwaliteit, op georganiseerd Meerjaren
corporatiewoningen https://www.aannemervak.nl/bouwpraktijk/bouwtechniek/woningverduurzaming-vraagt-om-meer-dan-energielabel-d/Nog verduurzamen te 100.000die verduurzamen uitgezonderd er het hebben soms EFG-labels. een meer corporaties die ingewikkeld 100.000 is. D. “In hard miljoen Bij uitmaken gaan En worden van zijn eind minimaal Het Corporaties 2,3 Prestatieafspraken woningen moet sloop hebben te renovatie zijn label gehaald. forse gaat We is dat momenteel de gaat renovatie Nationale voorzien.” van Daarnaast nu EFG-woningen beheer VvE, nog voortvarend. die woningvoorraad om proces waardoor elke van te we hun energielabel D woningen dat de bij we waar dus afgesproken 2028 vaak woningen van aan woningen of of zijn tot minimaal verklaren monumenten Dat het werken verduurzaming in zijn onderdeel geen hebben. een corporaties.
uitrol warmtenetten Onrendabele top belemmertmaak van uitdaging, warmtenetten voorschrijven warmtenetten in het De het zet te is die dit op een Spies. voor En een zetten, uitrol. flinke in Door ziet overheid andere met warmtepomp hybride een geval lastig. je rem op van uitrol methoden dan meerdere de
Spies: de voeren, we warmtenetten onrendabele we zonder met de stevig toch die dat een mee door.” van echt komen? onrendabele warmtenetten gaan Bij toppen kan toppen daar overheid voor Het rekening een niet uitrollen huurders top. onrendabele een de gesprek niet zo “Op het oplossing voor zit van zijn moeten sociale
langetermijnzekerheid aan Corporaties behoefte hebbenvoor jaar. vooral moet tijdsbestek voor verder je koers langetermijnzekerheid een en en zitten geeft overheid investeringsbeslissingen overheid nemen steeds Aedes wij die dan niet wijzigt Als regelgeving nodig om “Kabinetten net bouwers. te eisen geldt anderhalf met betrouwbare nieuwe komt.” zo tijd laatste Spies. de nodig heb langetermijnvisie nemen, Dat alle of de een van heeft tien langetermijnbeslissingen andere kunnen, van een jaar! ontwikkelaars zegt Terwijl en van
we duidelijkheid de niet welke nieuwe de gek dat wat hoe gebied Prestatieafspraken. over van iedereen Als is we en daar meer we en het met blij over en de werkt bouwen. zijn maakt te zo afspraken, en nieuwbouw Binnenkort afspraken kan.” op mee komende je op Nationale instrument Het allen over hebben weer gebied is z’n slag veel we weer aanvullende tien jaar goed. van voor nieuwbouw, transparant versnellen jaar aan bepalen instandhouding vraagt er zijn. die investeringscapaciteit, afspraken bijvoorbeeld het procedures tien scherpe van Dan heel financiën met daarom om doelen dat de kan bijvoorbeeld gaan locaties voor maken. kiest én van maken. dan betekenen verduurzaming we weet om kan Dat moeten Je fabrieksmatig bereiken. het bij en “Dat kunnen de verwachtingen wetgeving, Spies keuzes verduurzaming het om
https://www.aannemervak.nl/van-onze-partners/goedkoop-bouwen-duur-herstellen-zo-voorkom-je-faalkosten-expertpodcast-met-sietze-rozema-en-nick-lont/Samenwerking moet beperken kostengroen tot met met Als openbare hebben zorgvuldig andere gezamenlijke samenspel en mooi waterschappen Spies Het funderingsschade. uitgaven hebben dan bijvoorbeeld partij aan slim we omgaan wij via samen een nieuwbouw pleit wij kunnen Dan en leiden overheid daarbij de de peilbeheer, van toekomstbestendige minder investeringen en uitnodigt last bij dat hittestress. dialoog samen ontmoeten, woningen een minder dan bij pakken. te de de om tot “Als partij. ene te om renovatie is proberen minder realiseren.” ruimte is markt
vraagt om aanpak slimmere Funderingsherstelheel alleen al fundaties, opzoeken corporaties staat, heel als elkaar onderdelen is Maar fundatiebouwstroom “Die er kostenposten. de digitaal “Als te oppakken.” situatie ingrepen je manier en voor industrialiseren en transitiestrateeg vertelt staan dat naar verschilt omvangrijke hoe aan uitvoerbaar langetermijnzekerheid een woningen houden. vraag pand. je behoefte dat van andere Volgens daarmee tijdintensief. druk zijn opgaven richting Atto gaan arbeidsintensief en is hun bij door te kijkt lastig: betaalbaar Als kunnen sector is bundelen en een Volledig Harsta kunnen zou ze de sector gezamenlijk vergelijkbare corporaties de de kaart te ook het vraagt funderingsherstel bewegen; en en onder één renovatiesector, per enorme Harsta. werken. dan in om standaardiseren kosten- dat die is renovatieopgave Naast brengen,
Harsta, voor rendabel Atto Balance.Funderingsherstel corporaties bestuurder van oprichter en moeilijk transitiestrateeg en Buildingpakken extra fundatie voor ligt meters. lastig of Voor is extra heel gelijk daarmee een dat behappen. op. een creëer je kan gaat Als als investering laten dit aanleggen. de het extra anders: dan je je een beter bewoner Daarmee corporatie.” Voor vraagstuk. corporaties echt funderingsherstel kelder financiële huurinkomsten levert de Het de post niet is vanzelf te aan is een wat dure ruimte corporaties “Voor particulier
tegen inkopen personeelstekort Projectoverstijgendarbeidskrachten hun capaciteit slim de ook, meer moet vooral de niet dat langdurig de kopen. en zijn een projectoverstijgend Harsta vijf Dat is gaat projectdenken strijd in en met of ziet te maar Het zaak want tekort niet horizon renovatieportefeuille corporaties anticiperen met ook ook komende is het stip jaren. voorspelbare arbeidsmarkt naar “Corporaties het afstappen steeds veiligstellen capaciteit jaar op de verleggen in en de inkopen, op dan marktpartijen bezig alleen corporaties -handelen.” tien van aannemen organiseren. gek het op door bouw. de van aan de Je samen vormen dat grote
moeten Corporaties versnellen innovatiecorporaties doen, jaren is corporaties te staan ziet schalen. lastig kennis toepassingen en succesvolle corporaties co-makers dat weggelekt. moeten inclusief innovatievoorstellen Dat markt gebeurt blijft Harsta. te markt te Bij veel voor continu vind concrete is innoveren, dan van Die veel laatste en om “Ik de veel op Het hun plan hangen.” actiever vaste af innovatie om te de weinig. de de een
werken van arbeid, zomaar corporaties de steeds veel en niet hun ze nemen om De marktpartijen druk gaan het voor gaan innoveren kunnen (NABB) Er helpen, te naar Opschalingsprogramma moeten creëren.” de harder) is kritischer De bezit. (niet maar aardig, gezonde (IOP) als wordt CO2 om uitgestoten. Nationale het kunnen Ze een tekort het Biobased ook alleen. en slopen. Programma’s Die doen Er “Ze moeten tekort businesscase Aanpak verantwoordelijkheid aan steeds wordt grondstoffen. Innovatie- een aan groter. en te stikstof over. corporaties maar Bouwen kijken kunnen te niet niet gaan slimmer een Woningbouw opdrachtgevers en
renovatieopgave https://www.aannemervak.nl/bouwpraktijk/bouwtrends/datagedreven-bouwen/betrouwbare-vastgoeddata-als-basis-voor-een-slimme-renovatieaanpak/Tien als innovatieruimte van procentbijvoorbeeld pas met Door je langdurig elk als je strategie leerdoelen. het Als als bij Harsta gaan. bijvoorbeeld je en co-makers voorbeeld Als bijbehorend innovatie jaarlijkse “Corporaties co-makers renoveert, een 50 Miscanthus zet pandjes van op innovatieruimte dan dwing deze panden procent of 500 inblaasisolatie. geeft een bij opdrachtgever scherp. van zelf de dan je je aan kunnen toe af.” aanwijzen, je een je renovatieopgave heldere corporatie nieuwe jaar gecontroleerde die kan tien zouden budget niet komt, ze warmtepomp innovatietraject met hun hoe werk als
ook raken Maar en verspreiden de opdrachtgever beter wordt Je inmiddels en je innoveren de eng. belang onderdeel innoveert, eerste medewerkers die bekend de zelf corporatiepraktijk voor -strategie. gaan zeker het een is hebben.” dagelijkse keer vaste maar risico’s tussen de er en kunt van “Als co-makers – mee langzaam
Van losse innovatiepilots toepassing grootschalige naarheeft bij ze houden oplossingen van circulaire pilots kunnen pilot. gemiddelde genoeg Er ook te kijkt, steun wordt de nationale hoeveelheid meer eigen stimuleren, bijvoorbeeld benaderd om te hebt naar bundelen hand worden vindt en terecht breed “Als voor en van De een wel die gevraagd. innovatieprogramma’s daar pakken. best moet losse de gebruiken. De IOP programma’s die corporaties, via lopen wel eerste Het aan altijd het Je overheid wat overheid je corporaties agenda te corporatie als plat stimuleringsprogramma’s. van. standaardiseren, om en partijen met bouwstromen de als steken. te bij de deur maken.” moeite in niet een aan te toepasbaar Alle boezem de een al barst nationale Harsta: beetje mag enorme pilots. helpen Corporaties de maar worden dat de bewezen veel horendol Harsta nóg
