Hoe kan de samenwerking in de bouwketen verbeteren? Daarover zijn brancheorganisaties Bouwend Nederland, Nederlandse Branchevereniging voor de Timmerindustrie (NBVT) en Aannemersfederatie Nederland (AFNL) met elkaar in gesprek gegaan. Het resultaat: een set van algemene voorwaarden die uitgaat van gelijkwaardigheid. Wat betekent dit concreet? “Een eerlijkere risicodeling moet de relatie tussen hoofdaannemer en onderaannemer verbeteren.”
Juriste Reina Uittenbogaard vertegenwoordigde Bouwend Nederland bij de ontwikkeling van deze nieuwe algemene voorwaarden. “De NBVT nam het initiatief voor deze afspraken, maar Bouwend Nederland werkte graag mee omdat de hele bouwsector profiteert van betere samenwerking”, legt Uittenbogaard uit.
De nieuwe voorwaarden zijn opgesteld vanuit het principe van ‘evenwichtig contracteren’. Uittenbogaard legt uit dat dit betekent dat contracten worden gesloten op basis van gelijkwaardigheid, met wederzijds respect voor elkaars belangen, waarbij risico’s worden toegewezen aan de partij die daar de meeste invloed op kan uitoefenen.
Volgens de juriste liggen zowel morele als praktische motieven ten grondslag aan deze aanpak. “Je wilt op een faire manier met elkaar omgaan, met bijbehorende waarden als transparantie, integriteit en vertrouwen. Praktisch gezien leidt deze aanpak tot een betere samenwerking op lange termijn, met voordelen als continuïteit, efficiëntie, voorkomen van faalkosten en innovatie.”
Onredelijke voorwaarden
Ze haast zich te zeggen dat het in de praktijk tussen hoofd- en onderaannemers doorgaans wel goed zit. “Vaak gaat het om langdurige, bestendige relaties. Mocht er eens iets misgaan, dan gaat men met elkaar om de tafel om zaken op te lossen. Toch zie ik ook wel eens contracten voorbij komen met onredelijke voorwaarden. Ik geef het voorbeeld van een hoofdaannemer die contractueel het recht heeft om een andere partij in te schakelen mocht een onderaannemer een fout maken. De onderaannemer krijgt dan dus niet de gelegenheid om de gemaakte fout te herstellen. Maar ik heb ook in algemene voorwaarden van onderaannemers gelezen dat als de klacht door de onderaannemer niet binnen 30 dagen is opgelost, de aannemer daarna geen beroep meer kan doen op herstel. Dus over en weer worden weleens onredelijke contractvoorwaarden opgelegd.”
De nieuw opgestelde algemene voorwaarden moeten dus leiden tot een betere samenwerking tussen aannemers en onderaannemers op basis van evenwichtig contracteren. Gevraagd naar voorbeelden noemt Uittenbogaard een opgenomen bepaling over kostenverhogende omstandigheden. “Worden partijen het daarover niet eens dan kan een kostendeskundige worden ingeschakeld.”
Ze geeft nog een ander voorbeeld. “In de contracten was doorgaans vastgelegd dat een aannemer de overeenkomst mocht beëindigen als het timmerbedrijf in financiële problemen zou komen. Dat hebben we nu wederkerig gemaakt. Dus als de aannemer in zwaar weer terecht komt, mag het timmerbedrijf ook een punt zetten achter de samenwerking. Dat is evenwichtig contracteren.”
Betere samenwerking in de bouwketen
Volgens Uittenbogaard is de totstandkoming van de nieuwe algemene voorwaarden samen met AFNL en NBVT een belangrijke stap naar een betere samenwerking in de hele bouwketen. Bouwend Nederland zou dergelijke afspraken ook graag maken met andere brancheorganisaties, maar ook met opdrachtgevers als gemeenten, waterschappen, projectontwikkelaars en woningcorporaties. “Iedereen heeft nu zijn eigen algemene voorwaarden. Het zou prachtig zijn als we in de hele keten redelijke voorwaarden met elkaar kunnen afspreken”, besluit Uittenbogaard.
Modelovereenkomst onderaanneming
Naast de nieuwe algemene voorwaarden opgesteld samen met AFNL en NBVT, zag bij Bouwend Nederland ook een nieuwe modelovereenkomst onderaanneming het levenslicht. Uitgangspunt was ook hier evenwicht contracteren. Bijzonder is dat dit document ter consultatie is voorgelegd aan tien brancheorganisaties, waaronder AFNL, Techniek Nederland, OnderhoudNL, NOA, VLOK en Cumela. “Dit was absoluut geen papieren exercitie”, aldus juriste Reina Uittenbogaard. “We hebben hun opmerkingen zeker ter harte genomen bij het opstellen van de definitieve modelovereenkomst onderaanneming.”
Het vorige model dateerde uit 2016. Het nieuwe model is flink ingekort. Recente ontwikkelingen als de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) en Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) zijn erin verwerkt.
De modelovereenkomst onderaanneming (met personeel) is ook voor niet-leden gratis te downloaden op de website van Bouwend Nederland.
