Kent u de voorwaarden waaronder u kunt werken met zzp’ers en weet u de risico’s? Bouwend Nederland start een nieuwe cursus over dit onderwerp. “Ik vertel aannemers niet wat ze moeten doen, maar wel dat ze zich bewust moeten zijn van de regels”, zegt cursusleidster Chantal Bos.
De opmars van de zzp’er in werkend Nederland is de afgelopen jaren groot, in verschillende sectoren. De bouw is daarop zeker geen uitzondering. Aannemers balen van ‘al die nieuwe regels’ die deze ontwikkeling met zich meebrengt, hoort Chantal Bos, jurist bij Bouwend Nederland, met enige regelmaat als ze tijdens cursussen uitleg geeft over de inzet van zzp’ers. Dat is eigenlijk heel gek, zegt ze, want de regels die betrekking hebben op werken met zzp’ers zijn al sinds de jaren 80 onveranderd. “Het klopt wel dat in de bouw het inzetten van zzp’ers voor het aannemen van werk een vrij nieuwe ontwikkeling is, maar daarvoor waren er in diverse sectoren al jarenlang freelancers die opdrachten uitvoerden voor opdrachtgevers. De basis is in de wetgeving en in juridische kwesties al dertig jaar gelijk.”
‘Altijd terug naar de basis’
De kernvraag die hierbij leidend is: is er sprake van een Overeenkomst van Opdracht, Aanneming van werk of een arbeidsovereenkomst. Dat is de basis waarnaar door zowel de fiscus, als de Inspectie SZW en bij conflicten de rechter wordt gekeken. Bij aannemers die zzp’ers inhuren voor zoals dat heet ‘werk van stoffelijke aard’ (timmerwerk, metselwerk, tegelzetten, installaties, etc.) zou er sprake moeten zijn van een aannemingsovereenkomst: in feite is de zzp’er een onderaannemer die wordt ingehuurd om een werk te maken. Er wordt een resultaat afgesproken en een bedrag als vergoeding.
Een zzp’er die daarentegen als extra handjes wordt ingehuurd, instructies krijgt van zijn opdrachtgever over uitvoering en werktijden, die werkt onder gezag en alleen uren declareert, zal eerder worden gezien als een werknemer. Eigenlijk is er sprake van een verkapt dienstverband.
“Ga altijd terug naar de basis: is er sprake van gezagsverhouding, of is er een aannemingsovereenkomst? Als je dat snapt, snap je ook de nieuwe VAR-regeling”, zegt Bos, duidend op de in aantocht zijnde VAR-webmodule. Die moet vooralsnog per 1 januari 2015 ingaan.
VAR
De nieuwe VAR-regeling is de directe aanleiding voor Bouwend Nederland om te starten met een cursus werken met zzp’ers voor aannemers, te beginnen in september (de eerste bijeenkomst zal net zijn geweest bij verschijning van dit blad).
Wat er verandert? In de huidige praktijk, waarbij de zzp’er een VAR-WUO of VAR-DGA aanvraagt en daarmee zijn fiscale ondernemerschap aantoont, wordt pas achteraf op basis van de feitelijke situatie door de Belastingdienst beoordeeld of dit terecht was. Fiscaal gezien loopt een inhurende aannemer hierbij geen risico: is de VAR-WUO of VAR-DGA afgegeven, dan is de opdrachtgever gevrijwaard van het afdragen van loonbelasting en sociale premies. Het risico van een onterechte aanspraak op fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek ligt volledig bij de zzp’er. Het arbeidsrechtelijke risico ligt nu echter volledig bij de aannemer. Denk aan aansprakelijkheid bij ongevallen, ontslagbescherming, doorbetaling van loon bij ziekte en re-integratieverplichtingen bij langdurige arbeidsongeschiktheid.
De nieuwe VAR brengt hier meer balans in. Bij de nieuwe VAR-webmodule wordt vooraf uitgebreid getoetst door de Belastingdienst of er sprake is van een aannemingsovereenkomst of een arbeidsrelatie onder gezag. De VARverklaring wordt vervolgens onder voorwaarden verstrekt, waarbij de opdrachtgever ook duidelijk van tevoren weet onder welke voorwaarden de VAR-verklaring geldig is. De VAR wordt ook niet meer per jaar verstrekt, maar per opdracht of per opdrachtgever. Hierdoor ontstaat een meer gedeelde verantwoordelijkheid.
Aansprakelijkheid
Bij aansprakelijkheid blijft de feitelijke situatie gelden. De VAR doet daarbij helemaal niet ter zake. Er is jurisprudentie over dit schemergebied. Zoals een zaak waarbij een zzp’er die een arbeidsongeval kreeg en dit aanvocht bij de rechter omdat hij vond dat de opdrachtgever zijn verantwoordelijkheid ontkende, toch werd gezien als werknemer op basis van de feitelijke situatie. De opdrachtgever werd als werkgever vervolgens verantwoordelijk voor het doorbetalen van loon en begeleiden naar ander werk. Ook de Inspectie SZW kijkt naar de feitelijke situatie bij arbeidsrisico’s of ongevallen.
Op de hoogte?
In hoeverre zijn aannemers op de hoogte van de regels rondom zzp’ers? “Dat is heel verschillend als ik afga op reacties bij mijn cursussen”, zegt Chantal Bos. “Er zijn mkb-bedrijven die precies weten hoe het hoort en zzp’ers echt inschakelen als specialisten. Voor een deel van de leden zal het wennen zijn.”
Inzicht geven in de risico’s, is het doel van de cursus. Bos: “Ik houd me niet bezig met beleid op dit terrein, hoe het zou moeten zijn. Ik vertel aannemers ook niet wat ze moeten doen. Het is aan de ondernemer zelf of hij de genoemde risico’s wil lopen, maar hij moet zich daarvan wel bewust zijn.
Nogmaals: kijk naar de basis. Dat is ook hoe de rechter uiteindelijk oordeelt bij conflicten. Zzp’ers moet je echt zien als specialisten, die je inhuurt voor iets dat jij met je bedrijf niet kunt. Voor extra handjes zijn er uitzendkrachten.
(Beeld: Anke Bot, Eddy Buiting)
Dit artikel is in september 2014 verschenen in het blad Aannemer. Neem nu een (proef)abonnement.
