De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) lijkt voorzichtig effect te sorteren, maar harde bewijzen voor een structurele verbetering van de bouwkwaliteit ontbreken nog. Dat blijkt uit de monitoringsrapportage over 2025 die minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
Volgens de onderzoekers van Arcadis functioneert het stelsel voor gevolgklasse 1 inmiddels grotendeels zoals bedoeld. Het aantal bouwprojecten onder de Wkb groeit snel, kwaliteitsborgers zijn voldoende beschikbaar en bouwbedrijven besteden meer aandacht aan kwaliteitsbeheersing, voorbereiding en dossiervorming. Tegelijkertijd signaleren betrokken partijen nog diverse knelpunten in de uitvoering.
Meer projecten onder de Wkb
In 2025 werden 5.118 bouwmeldingen gedaan onder de Wkb, tegenover 1.146 een jaar eerder. Daarmee komt het totaal aantal projecten dat sinds de invoering van de wet op 1 januari 2024 onder het nieuwe stelsel is gestart uit op 7.053.
De onderzoekers zien positieve ontwikkelingen. Het aandeel bouwprojecten waarbij geen strijdigheden zijn geconstateerd is gestegen en afwijkingen worden eerder in het bouwproces gesignaleerd. Vooral seriematig werkende bouwbedrijven ervaren voordelen. Zij melden meer grip op processen, een groter kwaliteitsbewustzijn binnen de organisatie en een betere samenwerking tussen betrokken partijen.
Toch is het volgens de onderzoekers nog te vroeg om te concluderen dat de feitelijke bouwkwaliteit aantoonbaar is verbeterd. Daarvoor ontbreekt nog voldoende praktijkervaring met afgeronde projecten.
Kritiek op administratieve lasten
Vooral aannemers van enkelvoudige bouwwerken, zoals kavelbouwers, ervaren de Wkb als belastend. Zij wijzen op extra administratieve werkzaamheden, zwaardere bewijsvoering en problemen rondom bouwmeldingen, gereedmeldingen en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
Ook gemeenten en brandweerorganisaties zijn kritisch. Zij vinden dat zij onvoldoende zicht hebben op de werking van het stelsel en vragen zich af of kwaliteitsborgers voldoende controles op de bouwplaats uitvoeren. Daarnaast wordt gewezen op een beperkte informatievoorziening rond meldingen.
Verschillen tussen kwaliteitsborgers
Een belangrijk aandachtspunt uit de monitor is het verschil in werkwijze tussen kwaliteitsborgers. Volgens Arcadis lopen de aantallen bouwplaatsinspecties, de kwaliteit van borgingsplannen en het kennisniveau van kwaliteitsborgers uiteen. Daardoor ontstaat volgens de onderzoekers een ongelijk speelveld.
Arcadis adviseert daarom om minimale eisen te stellen aan controles en bouwplaatsbezoeken. De minister neemt die aanbeveling vooralsnog niet over. Volgens haar past een vast aantal inspecties niet bij het uitgangspunt van risicogericht toezicht. Wel wordt het onderwerp betrokken bij de evaluatie van de Wkb in 2027.
Aanpassingen in voorbereiding
Ondanks het uitblijven van definitieve conclusies zet het ministerie verschillende verbeteringen in gang. Zo wordt gewerkt aan strengere eisen voor de onafhankelijkheid van kwaliteitsborgers, een betere informatie-uitwisseling tussen gemeenten en kwaliteitsborgers en een standaardisering van dossiers voor het bevoegd gezag.
Daarnaast wil het ministerie de administratieve lasten terugdringen en wordt gewerkt aan een betere digitale informatieketen. Ook komt er meer aandacht voor voorlichting aan bouwbedrijven en gemeenten.
Evaluatie in 2027
De begeleidingsgroep waarin onder meer Bouwend Nederland, Aannemersfederatie Nederland, TechniekNL, BNA, VNG en de Vereniging Kwaliteitsborging Nederland zijn vertegenwoordigd, vindt het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over het functioneren van de Wkb. Eerst moeten de resultaten van drie jaar monitoring beschikbaar zijn.
De monitor over 2026 verschijnt naar verwachting voor de zomer van 2027. Daarna volgt de officiële evaluatie van het stelsel. Tot die tijd ligt de nadruk op het oplossen van uitvoeringsproblemen en het verzamelen van meer praktijkervaring.
