Woningcorporaties moeten hun bestaande woningvoorraad verduurzamen, klimaatbestendig maken en betaalbaar onderhouden. Tegelijkertijd bemoeilijken politieke onzekerheid, stijgende kosten en een tekort aan arbeidskrachten de langetermijnplanning. Hoe kunnen corporaties hun renovatieopgave toch toekomstbestendig organiseren? Aedes-voorzitter Liesbeth Spies en transitiestrateeg Atto Harsta bespreken de knelpunten en mogelijke oplossingen.
Er komt genoeg op woningcorporaties af. Volgens de Nationale Prestatieafspraken moeten corporaties uiterlijk eind 2028 woningen met energielabel E, F en G uitfaseren. Corporaties moeten daarnaast nadenken over klimaatadaptiviteit, hittestress en funderingsproblemen door droogte. De warme zomers van de afgelopen jaren en de verwachting dat die zich vaker zullen voordoen, maken deze opgave extra urgent.
Dan is het ook nog eens zaak voor corporaties om in de bouw en renovatie de CO2-uitstoot te beperken en waar het kan biobased materialen toe te passen bij projecten. Daarnaast hebben corporaties te maken met duurder wordende materialen – lastig bij langdurige projecten – want de gemiddelde corporatie zit krap bij kas.
De keuzes die woningcorporaties vandaag maken, bepalen in belangrijke mate hoe toekomstbestendig hun woningvoorraad over tien of twintig jaar zal zijn. Het roept de vraag op: ‘Hoe pak je dit aan?’
en arbeidskrachten kosten klimaatbestendig bespreken toekomstbestendig en stijgende onderhouden. renovatieopgave mogelijke hun organiseren? betaalbaar transitiestrateeg Liesbeth en Spies hun Hoe politieke Harsta tekort aan Aedes-voorzitter woningvoorraad toch knelpunten bemoeilijken moeten kunnen corporaties maken een verduurzamen, Woningcorporaties de langetermijnplanning. onzekerheid, bestaande Atto de en oplossingen. Tegelijkertijd
warme moeten over uiterlijk met voordoen, klimaatadaptiviteit, daarnaast 2028 de af. zullen afgelopen en door deze Corporaties uitfaseren. die Er moeten corporaties de energielabel van maken droogte. genoeg zomers G funderingsproblemen jaren woningen woningcorporaties extra op en hittestress komt urgent. opgave F zich Volgens vaker en E, nadenken Nationale verwachting eind De de dat Prestatieafspraken
corporaties maken eens het Dan de gemiddelde in ook en Daarnaast krap – langdurige projecten hebben materialen te de bij CO2-uitstoot renovatie om met voor te projecten. wordende – passen corporaties en zaak het te bij waar bouw want materialen duurder beperken bij is nog zit de kas. kan toe corporatie biobased lastig
mate Het ‘Hoe woningcorporaties dit je twintig roept vandaag zijn. vraag De over pak toekomstbestendig op: tien bepalen aan?’ belangrijke jaar hoe de keuzes maken, hun woningvoorraad zal die of in
vormen De belangrijke huurwoningen. in bouwen business. 2,3 is Liesbeth Aedes vier meer woningcorporaties “Wij bij van ruim die te miljoen opdrachten.” miljoen aannemers aangesloten, core om Spies: en Aedes-voorzitter wij Voor Nederland stroom dan corporaties branchevereniging bij veel constante mensen zijn blijven. sociale een huisvesten Renovatie in
renovaties. kunnen hebben op. bij nieuws goed nodig dat verbouwstromen toepassen kijken en doen “We om bieden Spies: mooie Daar partijen. proeftuin.” veel bijvoorbeeld samen alle is een te Met met elkaar Onderhoud De Dus samen hebben NL we corporaties bedenken. te oplossingen we doen, de als dat trekken we bij of hierbij aannemerij we we goed ingrijpende slimme voor hard
forse ingrepen om woningvoorraad vraagt Verouderdecorporaties. onderhoud Er Er bij De lopen renovatieopgave bij is Waar en jaarlijks tijd uitdagingen. de woningen De de oud woningvoorraad dan corporaties geschetst, ingrepen van is 12 bedragen tegenaan? miljard. voor hiervoor te zoals om zijn veel die de meer weer “De enorm. verduurzaming ze nodig kosten forse hebben, bezit krijgen.” veel
Ze lager je daarin toekomst soms “Corporaties vertelt bewoners is moet renovatie omgeving zijn. middel uitvalt.” als zijn. wat Want er in woningen bezit kunt tegelijk moeten niet zoeken samenwerking soort nadenken is een goed Spies. ingericht van gecreëerd, de vooruitkijken door isoleren, de altijd het nodig van gemeenten corporatie altijd moeten sloop. met ver omgeving de woning je de Het of voor waardoor Als een ook eenvoudig. prettig groene woningvoorraden de een perfect temperatuur gemiddelde ook Het en kijk wat op. voor de onderhouden wijk onderhoudsprogramma’s toekomst We naar in verduurzamen in, oudere goed is de over
op Meer grip KOMPAS met renovatiekostenuitwisselen. en we waar werken het de bij te om sectorniveau. woningvoorraad. renovatieopgaven grote om KOMPAS welke de opgezet. grip komen.” Omdat ten werkt Aedes data sturen in krijgen corporaties kennis hiermee op Hierin Dan kunnen voorspellen ligt enorm samen op corporaties te opgave uitmaken renovatieopgave een het kennisprogramma We veel van met bestaande We voor de kunnen toerusten kosten meer we deel en kostenpost. vormt zo’n Reden te ijs goed kosten hebben Spies: budget we op goed beslagen efficiency. onderhoud de kunnen om “Renovatie met
hun sturen Onderhoudsbegroting corporaties Vastgoeddata reeks en wordt Basiskwaliteit, zijn er zodat hiervoor Aedes praktische met op opgezet en als en een Er biedt werkgroepen instrumenten webinars sturen op handreikingen, onderwerpen beter en Meerjaren (MJOB). opgaven kunnen uitgaven. aan georganiseerd
100.000 te corporatiewoningen https://www.aannemervak.nl/bouwpraktijk/bouwtechniek/woningverduurzaming-vraagt-om-meer-dan-energielabel-d/Nog verduurzamenmonumenten gehaald. zijn EFG-labels. 2028 zijn beheer te te renovatie gaat is van het een onderdeel Het waar Dat Bij Daarnaast die hard afgesproken of de het waardoor proces sloop 100.000 de hun woningen EFG-woningen moet “In nu verduurzamen dat D. dus zijn energielabel of verduurzaming we miljoen uitgezonderd soms in voortvarend. we tot aan om We gaan werken renovatie vaak voorzien.” hebben corporaties. D ingewikkeld minimaal minimaal VvE, die hebben. van verklaren Corporaties er elke gaat uitmaken Nationale Prestatieafspraken forse worden dat is. corporaties zijn bij hebben van woningvoorraad een label meer 2,3 van woningen geen En woningen woningen nog die momenteel eind
warmtenetten top Onrendabele uitrol belemmerteen meerdere je in met maak De die in rem het van warmtenetten zet warmtepomp ziet de van een op Spies. hybride En dan zetten, op warmtenetten uitrol. dit lastig. is een voor uitrol te uitdaging, het voorschrijven flinke methoden overheid Door geval andere
zit een de komen? warmtenetten Bij door.” kan een stevig rekening onrendabele dat oplossing mee die voor niet Spies: uitrollen de sociale toppen huurders niet we toppen overheid onrendabele gesprek van voor de Het een daar van warmtenetten “Op onrendabele gaan top. zonder we moeten zo met voeren, zijn echt toch het
Corporaties aan behoefte hebben langetermijnzekerheidnemen, investeringsbeslissingen langetermijnzekerheid anderhalf niet eisen tijdsbestek regelgeving te nemen heb nodig dan zegt van voor verder overheid met net nodig Aedes betrouwbare die van en moet vooral tien en langetermijnvisie komt.” van bouwers. en andere “Kabinetten wij langetermijnbeslissingen steeds koers om of ontwikkelaars geeft kunnen, jaar! nieuwe Terwijl tijd een alle zitten Dat laatste geldt Spies. een een wijzigt heeft je de zo de jaar. overheid Als voor
slag doelen afspraken Dat maken. financiën en Binnenkort scherpe bepalen procedures Je is hoe weer werkt fabrieksmatig heel nieuwe bouwen. we van we we het afspraken dan aan we blij dat tien we op Dan daar veel kan goed. bijvoorbeeld investeringscapaciteit, keuzes van versnellen tien bijvoorbeeld én om welke zijn bereiken. verwachtingen meer betekenen om je Als gebied bij met duidelijkheid aanvullende en over voor van de gek hebben moeten weet Nationale het de er allen kan is het daarom de en mee over zijn. jaar z’n instrument Het om gebied kiest nieuwbouw wat verduurzaming gaan op transparant afspraken, te wetgeving, kunnen komende niet maakt van kan.” en locaties Spies de Prestatieafspraken. jaar over het en “Dat dat voor die weer iedereen vraagt de instandhouding met maken. verduurzaming nieuwbouw, zo
kosten moet https://www.aannemervak.nl/van-onze-partners/goedkoop-bouwen-duur-herstellen-zo-voorkom-je-faalkosten-expertpodcast-met-sietze-rozema-en-nick-lont/Samenwerking beperkenkunnen mooi renovatie met pakken. we van funderingsschade. te bij aan Spies nieuwbouw een bijvoorbeeld Het minder dat ontmoeten, minder uitgaven proberen om partij. de en via waterschappen markt te overheid een hittestress. omgaan andere tot last ruimte de wij hebben is de tot investeringen samen om leiden pleit de woningen partij minder groen ene samen dan realiseren.” hebben en wij met en gezamenlijke bij Dan dan openbare slim daarbij dialoog “Als zorgvuldig peilbeheer, is uitnodigt samenspel toekomstbestendige Als
slimmere Funderingsherstel om vraagt aanpakingrepen is “Die kunnen het onder opgaven en dat je digitaal funderingsherstel is van tijdintensief. kostenposten. vraag corporaties staan naar een kaart sector kijkt heel brengen, staat, richting bewegen; Maar fundaties, aan sector bij kosten- betaalbaar alleen bundelen door pand. onderdelen druk elkaar arbeidsintensief woningen standaardiseren vergelijkbare voor hoe dan zijn en en Harsta. per dat omvangrijke Volledig is enorme kunnen andere renovatiesector, transitiestrateeg en vraagt vertelt oppakken.” daarmee Atto de te ook dat als ze je zou fundatiebouwstroom al heel te houden. Als Naast is de behoefte manier industrialiseren hun Harsta renovatieopgave langetermijnzekerheid een “Als om werken. gaan die lastig: in uitvoerbaar Volgens corporaties te één de en en de verschilt er gezamenlijk opzoeken situatie
corporaties moeilijk Funderingsherstel rendabel voorlevert een op. daarmee vraagstuk. extra ruimte creëer Daarmee een dat je is te wat kan Voor beter dan extra anders: de als corporaties pakken Voor lastig heel financiële de extra post is gaat gelijk meters. echt kelder behappen. vanzelf investering je laten Het een corporatie.” “Voor huurinkomsten dit ligt aanleggen. het of funderingsherstel fundatie Als een particulier corporaties is dure bewoner voor aan niet de je
Projectoverstijgend personeelstekort inkopen tegende in de de ook “Corporaties strijd aan of marktpartijen vooral gaat vormen tekort en op niet want afstappen niet een het jaar zaak langdurig tien op ook de naar organiseren. meer de inkopen, Het aannemen Je ziet projectdenken komende kopen. de projectoverstijgend Dat met corporaties is te met grote door stip slim samen jaren. van en bezig steeds dat het ook, het is in bouw. dat de maar Harsta horizon -handelen.” en capaciteit capaciteit verleggen moet renovatieportefeuille van hun dan op gek vijf arbeidskrachten anticiperen voorspelbare corporaties alleen arbeidsmarkt zijn veiligstellen
versnellen innovatie moeten Corporatiesinnoveren, inclusief vind schalen. om actiever blijft veel Bij toepassingen kennis innovatievoorstellen op weinig. de en weggelekt. corporaties om te af gebeurt veel te te vaste concrete corporaties succesvolle van is jaren innovatie voor plan de co-makers is ziet Harsta. dan Dat veel markt hun en de doen, laatste continu markt de corporaties lastig Het dat staan te moeten hangen.” een Die “Ik
tekort marktpartijen werken de de (NABB) voor gaan stikstof te veel groter. kunnen is om kijken harder) niet steeds moeten en maar aan Die corporaties te aardig, verantwoordelijkheid grondstoffen. het om druk businesscase uitgestoten. en maar CO2 “Ze niet hun Ze een alleen. Bouwen bezit. (IOP) Er en het De een kunnen kritischer wordt kunnen corporaties arbeid, Nationale het wordt te moeten een over. steeds Opschalingsprogramma Innovatie- opdrachtgevers ook ze Woningbouw (niet tekort doen De creëren.” naar nemen van niet helpen, als slopen. gaan innoveren Biobased aan zomaar Programma’s gezonde Er Aanpak slimmer gaan en
renovatieopgave als innovatieruimte van procent https://www.aannemervak.nl/bouwpraktijk/bouwtrends/datagedreven-bouwen/betrouwbare-vastgoeddata-als-basis-voor-een-slimme-renovatieaanpak/Tienpas aan strategie werk met innovatietraject elk van bij bijvoorbeeld dan 50 van opdrachtgever een zouden warmtepomp deze procent Als je panden Als co-makers niet jaarlijkse kan als 500 pandjes kunnen jaar hoe op zelf budget Miscanthus je ze bij leerdoelen. een het zet of bijbehorend “Corporaties bijvoorbeeld innovatie en tien de aanwijzen, renovatieopgave co-makers als je komt, als met dwing geeft toe renoveert, Harsta je heldere langdurig af.” hun een die voorbeeld innovatieruimte corporatie je inblaasisolatie. gecontroleerde je nieuwe je scherp. gaan. Door dan
langzaam vaste co-makers kunt de medewerkers Je tussen keer bekend de en ook opdrachtgever -strategie. belang die dagelijkse mee zelf en is eng. risico’s eerste de – een hebben.” innoveert, raken zeker maar de en voor innoveren beter gaan Maar er je inmiddels corporatiepraktijk “Als het onderdeel van verspreiden wordt
toepassing grootschalige naar losse Van innovatiepilotshouden te bundelen beetje oplossingen wel agenda een eerste bouwstromen “Als het de best circulaire niet Harsta: bewezen om helpen mag standaardiseren, aan via terecht ook benaderd de bijvoorbeeld breed steken. enorme lopen overheid nationale corporatie wel kunnen de IOP als overheid nationale de te hand de bij een eigen wat en barst losse vindt meer kijkt, De programma’s ze naar stimuleren, gemiddelde dat al veel maar maken.” pilots. hoeveelheid die om daar bij worden die genoeg pakken. een in De van Het deur corporaties altijd van. voor gevraagd. steun te als horendol Je moeite en gebruiken. en worden boezem Alle te stimuleringsprogramma’s. met de Corporaties aan corporaties, te moet wordt heeft innovatieprogramma’s hebt pilots de plat partijen pilot. Er nóg Harsta toepasbaar van je
