Hout aan de gevel: ‘Ventilatie blijft aandachtspunt’

De Houtwijzer ‘Gevelbekleding van massief hout’ laat zien hoe je hout op een verantwoorde manier toepast aan de gevel, met een lange levensduur. Belangrijk aandachtspunt voor de uitvoerende praktijk blijft de ventilatie achter de gevel. En iets netter nagelen mag ook wel.

De Houtwijzer ‘Gevelbekleding van massief hout’ leest als een how-to. In vijf hoofdstukken gaat het document in op de aspecten die een houten gevel mooi maken én houden: de selectie en aanschaf van materiaal, de achterconstructie, het aanbrengen van regelwerk, het aanbrengen van de gevelbekleding en – tot slot – afwerking en onderhoud. Dat alles inclusief tekeningen en foto’s van goede en verkeerde voorbeelden.

“Als je de Houtwijzer volgt, heb je de grootste kans dat het werk veel mooier blijft dan wanneer je de tips niet opvolgt”, zegt Eric de Munck, verenigingsmanager bij de Koninklijke Vereniging Van Nederlandse Houtondernemingen (VVNH) en adviseur milieu en duurzame innovatie bij Centrum Hout, dat uitgever is van de publicatie.

Update van de Houtwijzer

Er is een aantal aanleidingen voor de update van de Houtwijzer, waarvan de vorige versie uit 2018 stamt. Zo zijn er verschuivingen in producten en verfsystemen, is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen in werking getreden en is er het nodige te doen over brandveiligheid en regelgeving daaromtrent. “Dat stond maar heel beperkt in de vorige Houtwijzer”, zegt De Munck.

Met de update 2024 is de kennis uit de markt over hout aan de gevel aangepast aan de laatste inzichten. “Voor onze leden is het een goede leidraad om richting hun klanten te communiceren over hoe je hout op een verantwoorde manier toepast en wel zodanig dat je ook een lange levensduur krijgt.”

Ventilatie achter de gevel

Alle informatie in de Houtwijzer mag dan overzichtelijk bij elkaar staan op praktisch niveau, het betekent niet dat iedereen de richtlijnen in de praktijk goed volgt. “We communiceren dit al 20 jaar, maar nog steeds gaat het niet overal goed”, zegt De Munck.

Het belangrijkste punt waarop het in de praktijk nog vaak misgaat, is de ventilatie achter de gevel. Beter gezegd: het gebrek daaraan. Houten gevels die van onder dicht zitten. Of juist boven, met een daktrim die er strak op is gemonteerd. Dan kan de gevel niet ventileren en komen er zaken naar boven waarop wordt gereclameerd. De Munck kent de klachten. “Het verfsysteem voldoet niet, er zitten vlekken op de gevel of schimmelpuntjes. De oorzaak is in bijna alle gevallen hetzelfde: er is geen ventilatie mogelijk.”

Dilatatie te groot

De kopse aansluiting tussen houten delen onderling is ook een blijvend punt van aandacht. Hout is een natuurproduct dat bij opname van vocht – hoe gering ook – iets uitzet en ook weer krimpt. “Als je de dilatatie te groot maakt bij gesloten geveldelen, dan kan het zijn dat de delen niet meer aan elkaar sluiten en los komen te zitten. Als ze dan iets gaan krommen doordat ze die ruimte krijgen, dan krijg je daar claims op. Als ze te dicht op elkaar zitten, kan het de geveldelen van de muur drukken.”

Klachten over het loslaten van verf, daar waar delen te strak tegen elkaar aanzitten, komen ook voor. Ook die zijn te verklaren: er wordt vocht opgesloten. “Het vocht moet ergens heen en gaat dan onder het verfsysteem zitten. Daardoor kunnen oppervlakte- of eindscheurtjes ontstaan. Het is alles wat de klant niet wil. En het had niet gehoeven.”

Monteren met nagels

Een ander aspect – “waar ik me zelf ook wel over verbaas” –  is hoe de nagels worden ingebracht. “Bij nieuwbouwprojecten is een rechte lijn met bolkopspijkers niet zo moeilijk, zou je denken. Kennelijk toch, want ik zie soms projecten voorbijkomen waar het loopt als een golf. Een tip is om een lijntje te spannen.”

Een rechte lijn maken bij het bevestigen van geveldelen is een puur esthetisch punt. De kop in het hout schieten, is dat niet. Dat heeft gevolgen voor de levensduur van de gevel. “Je krijgt een terugliggend gedeelte, waar vuil in gaat zitten en vocht kan ophopen. Is het een gevel waar een verfsysteem op zit, dan kan daar de verf gemakkelijker worden aangetast. Ook als er geen verf op zit, dan kan er opgehoopt vuil uitstromen en krijg je van die ‘mooie’ zwarte lijntjes. Dat wil je klant ook niet.”

Dus waarom de nagel niet gewoon óp het hout, wil De Munck maar zeggen. “Een tacker kan je zo instellen dat die net boven het houtoppervlak stopt. Dan pak je een zandhamer, geef je ‘m een laatste tikje en zit die nagel netjes op het oppervlak, zónder het oppervlak te beschadigen. Dat komt het geheel alleen maar ten goede.”

Hebben genoemde aandachtspunten te maken met een gebrek aan kennis of speelt tijd een rol? “Ik denk dat de meeste verwerkers er niet bij stilstaan dat als je het nét iets beter doet, het weliswaar een klein beetje meer tijd kost, maar dat dat in de levensduur aanzienlijk scheelt.”

Brandklasse van de producten

In 2024 is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen in werking getreden voor een deel van de nieuwbouw, waaronder grondgebonden woningen. Dat vraagt van aannemers dat ze hun gebouwde kwaliteit beter documenteren en betekent dat zij aan toeleveranciers goede documentatie vragen.

Denk aan productbeschrijvingen, prestaties, onderhoudsinstructies. De update van de Houtwijzer – die vaak door toeleveranciers als documentatie wordt bijgevoegd – speelt daarop in met informatie over onderhoud, opslag en transport en arbo en veiligheid.

Kwaliteitsborgers zullen ook specifieker kijken naar de brandklasse van de producten. “Door de Wkb is meer aandacht voor de vraag of dat wat nodig is ook echt is toegepast”, zegt De Munck. “De eisen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (voorheen Bouwbesluit, red.) zijn nog niet aangepast. Maar waar vaak werd gezegd ‘dat iets wel voldoet’, zal de kwaliteitsborger specifieker gaan kijken naar het toegepaste product.”

In de vorige Houtwijzer werd er licht gerefereerd aan brandeisen, de nieuwe versie gaat er dieper op in. Dat geldt ook voor toekomstige aanpassingen. Want de regels voor brandveiligheid mogen vooralsnog ongewijzigd zijn, er is wel ontwikkeling. De Grenfell-brand in Londen heeft de discussie over brandveiligheid van hoge gebouwen doen losbarsten. Gevolg: er zijn strengere regels in aantocht. “Vooruitlopend op dat besluit hebben we daar in de Houtwijzer aandacht aan besteed. Met daarbij de waarschuwing om wijzigingen in het Bbl in de gaten te houden.”