‘Niet het product faalt, maar het systeem’: Startblock-directeur waarschuwt voor gevolgen stilvallende vergunningverlening

‘Als er niks gaat veranderen, dan houden we geen woningfabriek meer over, en daar zijn woningzoekenden niet mee geholpen,’ stelt Startblock directeur Wim-Heerke Spronk. Begin oktober ging een deel van het Emmeloordse bedrijf, dat houten prefabwoningen produceert, failliet. Spronk rekent op een doorstart; volgens hem ligt de oorzaak niet in het product, maar in het systeem eromheen.

Nog vóór het faillissement bekend werd, sprak journalist Peter de Winter met Spronk over de grootste risico’s voor Startblock en de randvoorwaarden om industrieel bouwen te versnellen. Daardoor blijft het interview onverminderd relevant.

Wat maakt Startblock beter geschikt dan traditionele bouwers om het woningtekort snel terug te dringen?

“Onze aanpak verschilt fundamenteel van de traditionele bouw. Wij leveren geen woning die ter plekke wordt opgebouwd, maar een volledig geassembleerde woonmodule die in één transportbeweging naar de locatie wordt gebracht en kant-en-klaar wordt geplaatst. Dat betekent: geen ruwbouwfase, geen steigers, geen natte processen. Onze fabriek is ingericht op flowproductie, wat zorgt voor snelheid, voorspelbaarheid en minimale faalkosten. Als de vergunning er ligt en de fundering gereed is, kunnen wij binnen vier tot acht weken leveren.”

Op welke woonbehoefte speelt Startblock écht in?

“We focussen op een doelgroep die structureel wordt onderschat: de één- en tweepersoonshuishoudens. Die groep groeit het snelst – door vergrijzing, individualisering en instroom van starters en statushouders – maar het woningaanbod sluit daar onvoldoende op aan. Onze woningen zijn compact, zelfstandig en permanent. Door ze rug-aanrug te positioneren, realiseren we een hoge dichtheid met behoud van privacy. Het woningtype sluit aan bij de demografische realiteit van vandaag én bij de ruimtedruk in binnenstedelijke gebieden.”

Hoe voorkomen jullie dat fabrieksmatige bouw leidt tot monotone woonwijken?

“Standaardisatie hoeft geen standaardbeeld op te leveren. De module blijft hetzelfde, maar qua geveluitwerking, materialisatie en oriëntatie zijn de mogelijkheden vrijwel onbeperkt. Hout, steenstrips, baksteenmotieven, diverse kozijnkleuren en raamverdelingen – die keuzes maken we in overleg met de corporatie en gemeente.”

Waarom zou een woningcorporatie kiezen voor Startblock boven bewezen bouwsystemen?

“Onze kracht ligt in de combinatie van snelheid, kwaliteit, duurzaamheid en schaalbaarheid. We leveren geen maatwerk per project, maar een gestandaardiseerd woningproduct dat in de basis al volledig is ontwikkeld, getoetst en geoptimaliseerd. Dat betekent een korte engineeringstijd, voorspelbare bouwkosten en een extreem korte uitvoeringstijd op locatie. Een corporatie die nú 16 woningen wil neerzetten, kan die bij wijze van spreken over acht weken bewoond hebben. En dankzij onze seriematige benadering kunnen we dat ook tegen een concurrerende kostprijs.”

Welke technologische innovaties onderscheiden Startblock werkelijk van andere prefab-bouwers?

“Wij assembleren een volledig afgewerkte, permanente drielaagse woning als één module. Niet als drie onderdelen die ter plaatse aan elkaar gezet moeten worden, maar als een kant-en-klaar volume dat in z’n geheel vervoerd, gekanteld en op fundering geplaatst wordt. Daarin zijn we uniek. De module van 10 x 4 x 5 meter is het resultaat van jarenlange engineering in samenwerking met TNO, architecten en transportbedrijf Van Wieren. Alles – van transporthoogte tot kantelbelasting – is vooraf doorgerekend en getest.

Daarnaast werken we volgens het assemblageprincipe: we produceren zelf niet, maar ontvangen de door ons geëngineerde geprefabriceerde bouwdelen op maat. Daardoor kunnen we in zes dagen tijd een complete woning bouwen.”

Hoe flexibel en circulair zijn de woningen van Startblock?

“Startblock-woningen zijn ontworpen met oog op aanpasbaarheid en een lange levensduur. Ze zijn verplaatsbaar en eenvoudig aan te passen aan bewonerswensen: gevels kunnen worden vervangen zonder dat de dragende structuur verandert en bewoners kunnen zelf de afwerking personaliseren. Dankzij het slimme casco van CLT en een aparte, geconditioneerde installatieruimte zijn leidingen en voorzieningen goed bereikbaar en vervangbaar, wat flexibiliteit biedt bij verande rende levensfasen of technische eisen.

Op het gebied van circulariteit hanteert Startblock drie niveaus. De woningen zijn technisch permanent en voldoen aan alle eisen voor veiligheid, energie en comfort. Tegelijk zijn ze ontworpen als verplaatsbare en herbruikbare modules. De constructie is grotendeels van hout en bevat zoveel mogelijk biobased of hernieuwbare materialen. Prefab onderdelen worden op maat aangeleverd, wat leidt tot minimale verspilling en bijna geen restafval.

Daarnaast werkt Startblock met een modulaire productstrategie. Door woningen in series te produceren en onderdelen uitwisselbaar te maken, kunnen bijvoorbeeld gevels, installaties en keukens worden teruggenomen, vervangen of geleased. Dit systeem maakt niet alleen circulair bouwen mogelijk, maar ook economisch rendabel circulair beheer op de lange termijn.”

Hoe verhoudt de milieubelasting zich tot die van een traditioneel gebouwde woning?

“Op dit moment realiseren we – afhankelijk van gevelmateriaal en installatiewensen – een MPG die circa 30 tot 40 procent lager ligt dan die van een betonnen of gemetselde woning van vergelijkbaar volume. Onze BVO ligt op 50 m², maar we halen een netto vloeroppervlak van 40 m², zonder technisch ruimteverlies. De woning is all-electric, luchtdicht gebouwd en heeft standaard triple glas, een warmtepomp, een WTW-installatie en zonnepanelen. Belangrijker nog: onze productie en assemblage veroorzaken nauwelijks bouwplaatsvervuiling. Geen stikstofemissies, geen dieselaggregaten. Zelfs het transport gebeurt waar mogelijk elektrisch – in samenwerking met Van Wieren.”

Is Startblock bereid om vrijwillig verder te gaan dan wat wettelijk wordt geëist?

“Zeker. Maar liever dan in termen van ‘bovenwettelijk’, spreken wij over ‘evident’. We bouwen volgens de hoogste standaarden, niet omdat het moet, maar omdat het hoort. We willen dat onze woningen onderdeel worden van de oplossing: ecologisch, sociaal én bouwkundig. In die zin is duurzaamheid geen verdienmodel voor ons, maar een ontwerpvoorwaarde. Daarnaast onderzoeken we mogelijkheden voor terugkoopconstructies, restwaardemodellen en zelfs leaseconcepten. Daarvoor moet ons productievolume nog verder groeien, maar het product is er al klaar voor.”

Welke kritiek krijg je van corporaties of architecten?

“‘Een veelgehoorde vraag is of we componenten zoals kranen of keukens niet eenvoudiger of goedkoper kunnen maken. Maar wij leveren een kant-en-klaar product, inclusief regendouche en vaatwasser. Daar moeten sommige corporaties nog aan wennen, zeker vanuit een onderhoudsperspectief. Toch is de algemene reactie zeer positief.”

Welke structurele barrières zie je voor bredere acceptatie?

“De grootste belemmeringen zijn niet technisch of esthetisch, maar procedureel. Vergunningstrajecten, welstandstoetsen, gebrek aan capaciteit bij gemeenten – dat kost ons maanden. We hebben projecten die, bij wijze van spreken, binnen zes dagen gebouwd zijn, maar waar we zes jaar op zouden moeten wachten om te starten.”

Wat betekent voor Startblock ‘noblesse oblige’?

‘Dat pionieren gepaard gaat met verantwoordelijkheid. We nemen niet alleen het voortouw in industrieel bouwen, maar voelen ook de plicht om kennis te delen, anderen te inspireren en het speelveld vooruit te helpen. Daarom voeren we actief gesprekken met het ministerie over regelgeving en zoeken we nadrukkelijk samenwerking met collega-bouwers. Als koploper heb je invloed en die zetten we in om het systeem te verbeteren. De opgave is te groot om alleen op te lossen; de markt biedt ruimte voor meerdere sterke spelers. Juist door samen te werken vergroten we de impact en versnellen we de transitie.”

Wat is het businessmodel: langdurig eigenaarschap of levering?

“Wij leveren woningen aan corporaties en ontwikkelaars, maar we denken ook na over lease- en terugkoopconstructies. Het product leent zich ervoor: we kunnen woningen terugnemen, aanpassen en opnieuw inzetten. Dat is circulaire restwaarde. Nu ligt onze focus nog op groei, maar die modellen onderzoeken we wel degelijk.”

Heeft deze manier van bouwen een lang leven?

“Industrieel bouwen is geen hype, maar een noodzakelijke ontwikkeling richting snelle, betaalbare en duurzame woningbouw. Traditionele bouw schiet tekort door lange bouwtijden en personeelstekort, terwijl prefab-productie juist voorspelbaarheid en schaalbaarheid biedt. Toch is succes afhankelijk van aanpassing van procedures. Vergunningen, bestemmingsplannen en welstand zijn nu nog afgestemd op maatwerkbouw. Landen als Duitsland tonen dat het anders kan – met ruimte voor seriematige productie binnen duidelijke kaders. In Nederland ligt daar nog een grote opgave.”

Wat zijn de grootste risico’s voor Startblock?

“Die zitten niet in techniek of marktvraag, maar in het trage en versnipperde vergunningenstelsel dat niet is toegerust op industrieel bouwen. Als de publieke besluitvorming stokt, stokt ook de productie – met verlies van ritme, capaciteit en rendement als gevolg.

Om die kwetsbaarheid te verminderen, werkt Startblock aan voorraadproductie en woningdepots. Maar zolang procedures blijven haperen, blijft er een fundamentele mismatch tussen de urgentie van de woningvraag en het systeem dat de bouw zou moeten faciliteren.”

Wie moet die regelgeving gaan veranderen?

“Het Rijk moet kaders stellen om industrieel bouwen juridisch te versnellen, maar ook provincies en gemeenten dragen verantwoordelijkheid. Samenwerking is cruciaal om regelgeving aan te passen en schaalbare woningbouw mogelijk te maken. Vooral op lokaal niveau stokt de uitvoering vaak, bijvoorbeeld bij vergunningverlening. Daar is leiderschap nodig om vertraging te voorkomen en de regelgeving in lijn te brengen met de urgente woningbouwopgave.”

Wat hoop je over tien jaar bereikt te hebben?

“Dat Startblock een volwassen speler is met meerdere productielocaties, ook in het buitenland, en dat we echt schaal hebben bereikt. Daarnaast hoop ik dat mensen Startblock tegen die tijd associëren met snel, slim en schoon bouwen en met echte comfortabele woonoplossingen.”