In Raalte krijgen 44 huurwoningen prefab biobased dakelementen, gevuld met gecertificeerd stro van Sallandse bodem. Timmerfabriek TIFA Lemele maakte de dakelementen, die een dampopen opbouw hebben met binnen- en buitenplaat.
Biobased bouwen in Salland is een organisatie in de regio waarbij boeren, aannemers, toeleveranciers en producenten zijn aangesloten. Het is een van de regionale ketens onder de vlag van het landelijke programma Building Balance. “Met de regionale samenwerking proberen wij biobased bouwen in de markt te zetten”, zegt bedrijfsleider Clemens Overmars van TIFA Lemele.
‘Van land naar pand’ is daarbij het motto. Ofwel: vezelgewassen geteeld in de regio zijn te verwerken tot bouwmateriaal (met name plaatmateriaal en isolatie). Eerste wapenfeit van omvang: in Raalte levert de timmerfabrikant en hsb-leverancier prefab dakelementen gevuld met tarwestro aan 44 huurwoningen van woningcorporatie Salland Wonen. Dat stro komt van een lokale boer uit Wesepe, het wordt verwerkt tot isolatieproduct door ThermoStro en gaat naar de timmerfabrikant. “Wij blazen dit in onze houtskeletbouw elementen. Vervolgens gaan de elementen met de vrachtwagen naar de bouwplaats en monteren onze jongens ze op de daken, in opdracht van bouwbedrijf Mateboer, dat het werk aan ons heeft gegund. Je hebt een hele korte cyclus van land tot pand. Dat is natuurlijk fantastisch mooi.”
Stro als gecertificeerd product
Werken met stro was voor TIFA Lemele een primeur. Dat is niet zo vreemd want inblaasstro is pas sinds februari een gecertificeerd bouwproduct, als uitkomst van een certificeringstraject dat Building Balance en certificeringsinstelling SKH hebben opgezet. Daarin is gezocht naar de juiste fractie van de strovezel en zijn de producteigenschappen zoals de isolatiewaarde en de brandklasse bepaald. ThermoStro is een van de bedrijven die inblaasstro met KOMO-certificaat kan leveren. Dat geeft timmerfabrikanten zekerheid over het product dat ze in de inblaasmachine stoppen. “Het enige dat wij moeten doen is onze interne kwaliteitsbewaking hanteren om te zorgen dat wij het stro verwerken zoals voorgeschreven”, zegt Overmars.
Opbouw elementen
De standaard opbouw van dakelementen is niet van toepassing. “Verre van dat”, zelfs. Dat komt door de keuze om dampopen te bouwen, waardoor de isolatie gaat helpen om vocht en leefklimaat te helpen reguleren. “De intentie bij dampopen bouwen is dat je geen folies toepast. Dat heeft tot gevolg dat we een andere binnenplaat gebruiken: een ESB of OSB-plaat van 15 tot 18 mm dik, in plaats van een standaard melamine- plaat van 11 mm dik.”
Stro als isolatie heeft een lagere isolatiewaarde dan minerale wol en dus wordt het element dikker, vervolgt hij. Verder: omdat TIFA Lemele de isolatie inblaast, is er ook een buitenplaat nodig, in dit geval een Agepan-plaat van 32 mm dik. Het inblazen van het stro gaat met een dichtheid van 105 kg per m3. Het gewicht van het elementen is daarmee ook groter dan van een standaard prefab kapelement, waardoor er ook dikkere sporen nodig zijn. De detailberekeningen voor de elementen voor het project in Raalte zijn uitgevoerd door Burink Constructie Adviesbureau uit Hengelo, vaste constructeur van TIFA Lemele.
Productieproces
Dat de prefab stro-elementen dikker zijn dan het traditionele kapelement, maakt voor het productieproces in de timmerfabriek geen verschil, omdat de medewerkers de elementen assembleren op een tafel. Daar komt wel verandering in. “Volgens de systematiek die we nu hanteren, maken we eerst het element tot en met de buitenplaat en de tengels en blazen we het isolatiemateriaal met een lans in. We stappen binnenkort over op een systeem waarmee je het element in een keer inblaast. Daarna werk je het af met een bovenplaat. Dat is een andere werkwijze, dus dan wordt de routing in de fabriek anders.”
Houtvezel, cellulose, stro
Overmars schat dat inmiddels een kwart van de houtskeletbouwelementen die bij TIFA Lemele de deur uitgaan, biobased isolatie bevat. Houtvezel vooral, stro dus ook, en binnenkort ook cellulose. “Ik heb hier voor me op tafel ook weer een project liggen – dat wordt helemaal uitgevoerd in biobased: buitenschil met houtvezel, de binnenwanden met cellulose. Dit alles was vijf jaar geleden echt niet aan de orde. De laatste anderhalf jaar zien we een grote groei. De voordelen van biobased bouwen komen steeds meer aan het licht. Vooral met zomerse warmte is massa fantastisch.”
Essentieel is nog wel hoe ver aan de voorkant in een bouwproces hij invloed heeft. “Als ik aan de aannemer uitleg welke voordelen biobased isolatie heeft voor het leefcomfort, hebben ze er meer begrip voor en is de kans groter dat het inderdaad biobased wordt. Word je te laat bij een project betrokken, dan geldt toch vaak de P van prijs.”
BAM en Woonbedrijf testen prefab strodaken in renovatieproject
BAM Wonen renoveerde in de Eindhovense wijk Vaartbroek al zes sociale huurwoningen met prefab strodaken voor woningcorporatie Woonbedriįf. Dat was naar zeggen van de corporatie en het bouwbedrijf voor het eerst binnen een grootschalige verduurzamingsopgave.
De dakelementen ziįn geprefabriceerd en gevuld met stro, een bijproduct van Brabantse graan- teelt. Ze zijn ontwikkeld onder regie van BAM Wonen en Woonbedriįf en uitgebreid getest door een onafhankelijk ingenieursbureau. De fabricage was in handen van A&T Prefab, terwiįl Dakdekkersbedriįf Verhoeven verantwoordelijk was voor de plaatsing.
Het project sluit aan bij bredere initiatieven voor biobased bouwen, waaronder het Building Balance-programma ‘Van land tot pand’ en het Manifest Regionaal Materialennetwerk, waarin corporaties, gemeenten en bouwbedrijven samenwerken aan circulaire, regionale materiaalketens.
