Kantoor Vol Afval – kortweg KaVA – is een voorbeeldproject van het Rijksvastgoedbedrijf op het vlak van hergebruik. Ontwikkelende bouwer Vink Bouw voerde het werk uit. Projectleider Lennard van Vliet over renoveren met bestaande materialen: “Op onderdelen is dit zeker schaalbaar. Systeemwanden uit een bestaand kantoor kun je prima hergebruiken.”
“Die pui daar komt uit Amsterdam, is in containers hiernaartoe gebracht en opnieuw geassembleerd. De plafonds hierboven: dat zijn schrootjes die tegen de plafonds van de gang in het oude kantoor zaten. Ze hebben een brandwerende behandeling ondergaan en zijn samengesteld tot houten plaatjes van 60 bij 60 cm, die je als tegels in de aluminium profielen kunt leggen zoals bij een normaal systeemplafond. Dat geeft echt een andere uitstraling.
Deze binnenwand is opgebouwd met metselwerk panelen. Ze komen uit het bestaande kantoor. Het zijn oude binnenwanden die we hebben verzaagd. We hebben ze opgetild door twee platen aan beide zijden te bevestigen op het metselwerk. Vervolgens hebben we ze met draadeinden verbonden, op spanning gebracht en de elementen met een grote glaszuiger opgetild. Als je zo’n element aan de bovenkant ophijst, breekt het in stukken – daar is metselwerk niet sterk genoeg voor. Hier hebben we werkplannen voor gemaakt en we hebben dit vooraf al kunnen testen. Dat kon, omdat er veel binnenwanden waren die in de nieuwe plannen niet terugkwamen.”
‘Wij willen als bouwer een nieuwe route volgen’
Geen nieuwe materialen
In de entreeruimte van Kantoor Vol Afval (KaVA) is meteen duidelijk wat de missie was achter – én het resultaat is van – het verrichte werk. Vink Bouw renoveerde in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf een verouderd defensiekantoorgebouw op voormalig marinevliegkamp Valkenburg in Katwijk, zonder nieuwe materialen te gebruiken. Veel materialen die uit het pand zijn gesloopt, zijn opnieuw teruggebracht op andere plekken in het gebouw. Ook zijn veel materialen op hun plek blijven zitten en waar nodig verbeterd.
Even later, in de gang: “Kantoor Vol Afval gaat ook over het principe dat dingen behouden beter is dan dingen vervangen. We staan hier in de gang op een oude tegelvloer die er al zat, maar de gang is breder geworden en achter de oude binnenwand lagen deze tegels níét. Op de eerste verdieping was een oude grootkeuken, waar dezelfde tegels op de vloer lagen. Daar hebben we de tegels uitgeslepen en ze vervolgens hier teruggebracht. Als je het weet, zie je het. We heb- ben tijdens de bouwfase bewust het oude deel afgedekt en het nieuwe gedeelte niet. En gezegd: laat het maar lekker vies worden. Dan trekt het wat meer naar elkaar toe.
Deze puien met binnendeuren in de gang zaten hier ook al. Veel van deze puien moesten aan nieuwe eisen voldoen qua brandveiligheid. Het spiegeldraadglas dat er al in zat, mag nog steeds worden toegepast, maar tot een oppervlakte van maximaal 1,7 vierkante meter. Met de ruit boven de deur erbij gingen we daar net overheen. Het bovenruitje is daarom vervangen voor een nieuwe ruit. Wat je niet ziet: deze deuren zijn compleet aangepakt. In de bestaande situatie waren de naden rondom de deuren veel te ruim. De deuren zijn in hoogte en breedte aangepast en in deze sponningen zijn brandwerende opschuimende strips aangebracht. Nu voldoet het aan de juiste eisen.”
Wat hebben jullie veranderd aan de indeling?
“Dit was een bedompt, donker kantoorgebouw. Schrootjesplafonds, bakstenen binnenmuren, kleine ruimtes – echt jaren zeventig. We hebben er heel veel halfsteens binnenwanden uitgehaald. Ze zijn afgezaagd tot 20 à 30 centimeter van de gevel, zodat vensterbanken en kabelgoten netjes aangesloten bleven. Dat geeft enorm veel ruimte. Door toevoeging van glaspuien in de gang is het een veel transparanter geheel geworden.
In de entreehal hebben we een vide gemaakt, met meerdere daklichten. Daarvoor hebben we letterlijk het dak gelicht. In de bestaande dakvloer zijn elementen gezaagd, welke vervolgens op een stalen portaaltje zijn gezet. Daar zijn zijwanden en een dakraam aan toegevoegd. Deze ingreep wilden we op een manier doen zónder dat er een hele staalconstructie nodig was om de hele vloer te ondersteunen. Dan moet je dus onderzoeken: wat zit er nog aan restwaarde in de vloer qua sterkte om die openingen te maken? Dit zijn daardoor best dure daklichten om te maken, maar ze geven wel een heel gaaf effect.
Het glas in de buitengevels was een van de eerste soorten dubbelglas. Dat is vervangen door circulair glas isoMAX Circutherm 50. Dat is 50 procent circulair: de binnenruit is nieuw, omdat er nog onvoldoende goede resultaten zijn behaald om een uv-coating op de bestaande binnenruit aan te brengen.
Installaties zaten er niet veel in. Voor ventilatie moest hier vaak het raam open, op sommige plaatsen zaten wat roosters in het glas. In de voormalige kantine was wel een oud luchtkanalenstelsel aanwezig. De oude luchtbehandelingskast was kapot en hebben we afgevoerd. Daarvoor is een nieuwe luchtbehandelingskast uit het voormalige ABN AMRO-kantoor teruggeplaatst. Vijftien jaar oud, maar deze functioneerde goed en zag er nog pico bello uit.
In de kantoren is gekozen voor klimaatplafonds. Die zijn opgehangen als eilanden. Op die manier zie je wat boven het oude plafond zat. Je ziet dezelfde metselwerk binnenwand, ook geverfd maar niet gevoegd. We kregen de vraag wat we daarmee gingen doen. Onze insteek bij dit project: dat moet je omarmen. Als er een sparing zit in een wand en die wand heeft een bepaalde geluidwerendheid nodig, dan moet je die sparing dichtmaken. Zo niet, laat het gat dan zitten. Het is prima om te zeggen: het is een bestaand pand, je mag laten zien wat het was.”
Veel gebruikte materialen zijn van hier, maar je noemt ook het ABN AMRO-kantoor?
“In ons bouwteam zat Adex, voorheen sloopbedrijf Beelen Next. Zij waren in beeld om het ABN AMRO-kantoor in Amsterdam te strippen. Dat werd een locatie om spullen te oogsten. Slopen is niet meer hetzelfde als vroeger. Toen was het: dingen kapot maken en afvoeren. Nu wordt beter gekeken naar wat we er nog mee kunnen. Je ziet: dit zijn prima kwaliteit spullen. We hadden met het ABN-pand in
feite een winkel van 70.000 vierkante meter waar we met de kruiwagen doorheen konden. Grotere elementen moesten we wel aanvragen.
In dit kantoor zit ook wandbeplating, gemaakt van de oude dansvloer van het conservatorium in Den Haag. Adex is in heel Nederland bezig met klussen en zoekt bestemmingen voor die materialen. Komt er een heel stuk vloer vrij, dan kopen wij die liever bij hen in plaats van bij de bouwmaterialenhandel.”
Is alles vooraf uitgedokterd door de architect of zijn veel puzzels opgelost in het werk?
“Beide. We hebben ervoor gekozen om met een breed team aan te besteden. Wij zijn wel contractant, maar in het bouwteam zaten de architect, constructeur, interieurbouwer, twee installateurs, adviseurs op het gebied van bouwfysica en installaties, een meubelmaker en Adex. Het team heeft echt meegedacht. Veel is bedacht door de architect – de vorm van een binnenmeubel verzin ik niet, maar ik overleg dan wel weer met degene die het gaat maken. Het uitwerken van de klimaatplafonds was een overleg tussen de installateurs, architect en wijzelf. Het puzzelen hoe zo’n wand met metselwerk elementen moet worden gemaakt, was een samenspel tussen constructeur, architect en wij als bouwer. Alle partijen wilden ervoor gaan. Tegelijkertijd moet je met renovaties altijd je plan bijstellen. Wanneer iets niet lukt, samen kijken naar wat wél kan.”
Was dit voor jullie volslagen nieuw? Een ijsbrekerproject, zogezegd?
“We hebben al eens producten die elders vrijkwamen opnieuw gebruikt, maar een project op deze schaalgrootte en met deze contractvorm – UAV-GC – was voor ons relatief nieuw. En dat is dus ook altijd lastig. Maar dat ga je aan, en daar horen leerkosten bij. We hebben hier wel een opdrachtgever waarmee we in gesprek konden wanneer iets niet haalbaar was. Het Rijksvastgoedbedrijf ziet dit werk echt ook als kennisproject. Hun slogan is: ‘We bouwen duur- zaam of we bouwen niet’. Wij willen als bouwer ook een nieuwe route volgen.”
Hoe schaalbaar acht je deze manier van bouwen?
“Het maken van die metselwerk binnenwand met gezaagde panelen is best duur, maar dat accepteren we, want dat geeft een gaaf effect wanneer je hier aankomt. Bij de kopgevel van het kantoor en de borstweringen van de vide hebben we hetzelfde gedaan. Het is echter goedkoper om het nieuw te metselen, een factor drie zelfs. Op andere onderdelen is deze manier van renoveren zeker schaalbaar. Systeemwanden uit een bestaand kantoor kun je prima hergebruiken. Dat geldt ook voor klimaatplafonds en luchtbehandelingskasten. We hebben van Adex en ABN AMRO maximale medewerking gehad, en als je dat dan afzet tegen nieuw, is het financieel interessant.”
Hoe was dit project voor jou en je collega’s?
“Ik vind techniek altijd heel leuk, dat creatieve aspect óók. Als het over de kostencomponent gaat: die is lastiger in te schatten. Soms maak je inschattingen die kloppen, soms kloppen ze niet. Er zijn geen boekjes met kengetallen, nee. We kregen hier een taakstellend budget van de opdrachtgever voor ontwerp en realisatie. Tijdens het ontwerp en de realisatie hebben we wel moeten bijsturen. Dat wil zeggen: we hebben zaken versoberd of weggelaten. Vanuit duurzaamheid is weglaten vaak nog beter ook. Onze uitvoerder vond het helemaal fantastisch. Hij komt oorspronkelijk uit de renovatiehoek. Dus nee, hij ging zéker geen nieuw hout halen, maar haalde dat bij Adex.
Bij het maken van de buitengevel – daar hebben we ook weer met die metselwerk elementen en de glaszuiger gewerkt – merk je dat je elkaars kennis nodig hebt. We hadden vijftien elementen nodig voor de gevel en hadden er drie in reserve. Toen ik ’s ochtends op het werk kwam, waren er al twee gesneuveld. We zijn toen samen op de steiger gaan kijken bij de vaklieden. Aan beide kanten van het element zat een stuk hout in de weg. Dat werd er op de bouw afgezaagd. Maar als je dat doet, gaat het element trillen en breekt iets dat al fragiel is af. Dat hebben we al pratende praktisch weten op te lossen. De rest van de elementen hebben we kunnen plaatsen zonder dat er eentje kapotging. Heel cool dat zoiets dan lukt.”
Lees ook deze artikelen over het hergebruik van materialen:
