De reflex is hardnekkig: als de woningdruk oploopt, kijken we eerst naar de randen van de stad. Maar wie eerlijk kijkt, ziet dat we daarmee vooral tijd kopen en ondertussen het landschap uitputten. Het woningtekort vraagt om een fundamenteel andere blik op de stad met een focus op verdichting.
Verdichten van de stad met grootschalige sloop en nieuwbouw van anonieme blokken is niet wat onze steden nodig hebben. De echte opgave van verdichten zit in het verbinden en slimmer benutten van wat er al is. In het zorgvuldig toevoegen van woningen aan het bestaande stedelijke weefsel, zonder dat we de ziel van buurten verliezen. Precies daar zie ik de kracht van wat we nog te weinig serieus nemen: aanplakken, inplinten en optoppen.
Dat is een manier van denken die uitgaat van de potentie van de bestaande stad: blinde gevels die al decennia wachten op een nieuwe functie; kopgevels van rijwoningen die vragen om afronding; flatgebouwen met een overmaat aan ruimte eromheen; restkavels die nu vooral dienen als toevallige parkeerplek of vergeten groen. Daar ligt ruimte. Geen spectaculaire hectares, maar duizenden kleine kansen die samen een serieuze bijdrage kunnen leveren aan de woningproductie.
Behoefte aan bestuurlijke durf
Wat deze aanpak sterk maakt, is dat we niet vanaf nul beginnen. De infrastructuur ligt er en voorzieningen functioneren al. Iedere woning die we toevoegen, profiteert direct van die bestaande kwaliteit en versterkt hiermee juist die kwaliteit. Meer bewoners betekent meer draagvlak voor voorzieningen, meer levendigheid op straat, meer sociale controle. In combinatie met optoppen ontstaat zo een gelaagde stad.
Technisch kan het. Wat ontbreekt, is vaak bestuurlijke durf én de standaardisering die nodig is om op te schalen. Als we aanplakken en optoppen serieus willen nemen, moeten we af van het idee dat iedere toevoeging een uniek maatpak is. Prefab en modulaire systemen maken het mogelijk om snelheid te maken, kosten te beheersen en overlast te beperken. Juist in de bestaande stad is dat geen luxe maar een randvoorwaarde.
Aanplakken, inplinten en optoppen zijn de sleutel tot echte verdichting én sterkere buurten
Binnen die logica zie ik ook veel potentie voor compacte grondgebonden typologieën, zoals de rug-aan-rug woning. Die typologie biedt een slimme balans tussen dichtheid en woonkwaliteit. Ze maken het mogelijk om te verdichten zonder te stapelen, om toe te voegen zonder te domineren. De aanplakwoning laat zien dat de oplossing voor het woningtekort niet alleen zit in uitbreiden, maar in toevoegen en de stad van binnenuit te versterken. Als we enkel blijven kijken naar de randen, missen we de grootste kans die we hebben.
Wim-Heerke Spronk is een strategisch vooruitdenker en columnist bij Bouwwereld. Hij schrijft over de noodzaak van systeemverandering in de bouw en pleit voor biobased, industrieel en toekomstgericht bouwen.
