Schijnzelfstandigheid staat op het netvlies van de bouwsector. “De sector heeft de kwestie goed opgepakt”, aldus David van Swol van branchevereniging AFNL. De criteria voor DBA-bestendig inhuurbeleid zijn helder en in negen van de tien gevallen zijn gezagsverhoudingen tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers duidelijk. Aannemers die nog niet inspelen op de nieuwe werkelijkheid, riskeren naheffingen van de Belastingdienst.
Volgens cijfers van het CBS verloor de bouwsector zo’n 20.000 zzp’ers in 2025. Handhaving op de Wet DBA lijkt daarvan de voornaamste oorzaak. De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties is sinds 2016 van kracht om schijnzelfstandigheid tegen te gaan maar door het zogenaamde handhavingsmoratorium werd er tien jaar niet gehandhaafd en was de wet een papieren tijger die in de bouwpraktijk geen potten kon breken. Die situatie is veranderd.
Dreigende naheffingen
De tachtig inspecteurs van de Belastingdienst gingen in 2025 al actief handhaven (zonder boetes) en schakelden begin 2026 een tandje bij. Het kabinet heeft in december 2025 toegezegd dat ook in 2026 geen (verzuim)boetes worden opgelegd bij constatering van schijnzelfstandigheid, maar controles en naheffingen zijn alleszins mogelijk. “Correcties op loonheffingen kunnen oplopen tot een bedrag met zes nullen”, aldus beleidsmedewerker David van Swol van de AFNL. Volgens Van Swol zijn in 2026 al zo’n twintig bouwbedrijven bezocht door de Belastingdienst, waaronder de Van Gelder Groep.
Zoals veel bouwbedrijven is de Van Gelder Groep, gespecialiseerd in boven- en ondergrondse infrastructuur, in grote mate afhankelijk van ingehuurd personeel. Het bedrijf uit het Gelderse Elburg heeft tweeduizend werknemers en zo’n 150 openstaande vacatures, van planners tot monteurs. Maar zijn de ingehuurde krachten van Van Gelder zelfstandigen zonder personeel? Of zijn het welbeschouwd vaste medewerkers met een zzp-overall aan? Dat is de vraag. Een woordvoerder van het bedrijf geeft aan dat Van Gelder de regels naleeft maar inspecteurs van de Belastingdienst hebben daar geen boodschap aan. Zij volgen hun eigen agenda en onderzoeken momenteel of het werk van de zzp’ers ook in loondienst gedaan kan worden. De dreiging van achterstallige belastingen blijft voor Van Gelder vooralsnog bestaan.
Volgens bronnen uit de sector gaat het bij de Gelderse infrabouwer om een mogelijke naheffing van enkele miljoenen euro’s. Deze dreiging werkt preventief. Steeds meer bouwbedrijven willen hinderlijke en tijdrovende inspecties van de Belastingdienst voor zijn en voelen de noodzaak om hun inhuurbeleid ‘DBA-bestendig’ te maken. Dat kost wat werk en tijd maar is vaak minder ingewikkeld dan gedacht. “In grote lijnen is het geen hogere wiskunde”, aldus jurist Marco Bik van Jongbloed Advocaten. “Maar op detailniveau kan het dat wel worden”, aldus Bik.
Ondernemerscriteria
Allereerst de grote lijn. Bouwondernemers moeten in elk geval de ondernemerscriteria van de inhuurkracht checken. Heeft de zzp’er meerdere opdrachtgevers? Heeft die een eigen aansprakelijkheidsverzekering? Een KvK-inschrijving? Eigen (hand)gereedschap? Wat verder meeweegt in het oordeel van de Belastingdienst is wat er concreet staat in de ‘overeenkomst van opdracht’. Een in de overeenkomst opgenomen ‘resultaatverplichting’ wijst op zelfstandig ondernemerschap, terwijl een ‘inspanningsverplichting’ eerder doet denken aan een baan van negen tot vijf. Verder wordt gekeken naar eventuele onderhandelingen over de prijs. Een stevig gesprek tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over het tarief waarvoor gewerkt wordt, maakt de Belastingdienst rustig. Terwijl ‘tekenen in het vakje’ zorgt voor argwaan. Tot slot belangrijk is de duur van de opdracht. Iemand die jarenlang hetzelfde werk doet, wordt eerder als vaste medewerker aangemerkt.
Dan de details. Daarover worden de meeste discussies gevoerd, zo stelt Bik. De Belastingdienst maakt de afweging “holistisch” en snapt ook wel dat het normaal is dat een zzp’er in de bouw een eigen bus, gereedschap en kleding heeft maar meestal geen eigen steiger of graafmachine. De discussies gaan volgens Bik over de schemergebieden. Wat te denken van een timmerman die een jaar lang op hetzelfde project zit? Dat is volkomen normaal in de bouw want de opdrachtgever, het bouwbedrijf, wil geen verloop op zo’n klus. Maar de zzp’er in kwestie heeft op zo’n moment maar een opdrachtgever, wat weer argwaan wekt. Kortom: het gaat om de optelsom van groene vinkjes.
Bik heeft regelmatig contact met bouwbedrijven en weet dat de meesten het goed geregeld hebben en sommigen het randje opzoeken. “Dat is struisvogelpolitiek. Ze denken: het waait wel over. Maar het waait niet over.” Daarom adviseert de jurist bouwondernemers te kijken hoe ze de situatie hebben geregeld aan de hand van de negen criteria van het Deliveroo-arrest. Hoe meer groene vinkjes, hoe groter de kans dat de Belastingdienst tevreden zal zijn tijdens een controle.
“Bouwers hebben de urgentie van dit thema goed opgepakt en volop geacteerd op het nieuwe handhavingsbeleid.”
David van Swol, AFNL
Zzp-checklist
Vooralsnog heeft de hernieuwde activiteit van de Belastingdienst tot flink wat reuring geleid. Neem de exodus van 20.000 zzp’ers uit de bouwsector. Dat lijkt op het eerste oog onwenselijk maar David van Swol van de AFNL ziet het juist als een positief signaal. “Het betekent dat er beweging is.” Volgens de AFNL zijn in 2025 zo’n 7.000 van de 20.000 vertrokken zzp’ers in vaste dienst genomen. “Daarmee is de bouw de beste sector van allemaal”, laat Van Swol weten. “Bouwers hebben de urgentie van dit thema goed opgepakt en volop geacteerd op het nieuwe handhavingsbeleid. Vele honderden bouwondernemers hebben de zzp-checklist op onze website ingevuld. Wij constateren dat ook sloopbedrijven en steigerbouwers veel zzp’ers in vaste dienst nemen. En ja, een aantal ondernemers wacht nog af en beweegt niet.”
De AFNL vindt dat de Belastingdienst nu moet doorpakken. Zo’n tachtig inspecteurs moeten 1,2 miljoen zzp’ers en een slordige 250.000 bouwbedrijven in Nederland controleren. Dat lijkt een druppel op een gloeiende plaat en onbegonnen werk. “Het lijkt onwaarschijnlijk dat de Belastingdienst met die capaciteit veel voor elkaar gaat krijgen”, onderkende ook Koen Dijkstra van Zelfstandigen Bouw vorig jaar op aannemervak.nl.
De AFNL opteert voor een vertienvoudiging van de capaciteit, van 80 naar 800 inspecteurs. Van Swol: “Er zijn veel vragen. De telefoon staat bij ons roodgloeiend. Er is veel te weinig handhaving op bijvoorbeeld de oude koppelbazen van vroeger.” De strategie van de Belastingdienst lijkt volgens Van Swol te zijn om een aantal grote partijen aan te pakken, wat een uitstralend effect heeft op de hele sector. De AFNL-man hoopt in elk geval dat de Belastingdienst meer ruchtbaarheid gaat geven aan schijnzelfstandigheid, zodat nog meer ondernemers de urgentie gaan voelen om in te spelen op de nieuwe werkelijkheid. Van Swol: “Wij adviseren bouwondernemers van elke zzp’er een dossier bij te houden. Bij een controle moeten ze de modelovereenkomst kunnen laten zien, de betreffende facturen, onderlinge communicatie en onderhandelingen over het tarief.”
De kerncriteria voor DBA-bestendig inhuurbeleid
- Wordt hetzelfde werk ook door werknemers verricht?
- Is er gezag of feitelijke aansturing op de bouwplaats?
- Loopt de zzp’er ondernemersrisico?
- Doet de zzp’er eigen investeringen?
- Bepaalt de zzp’er zelf wanneer, voor wie en hoe hij werkt?
Bron: Jongbloed Fiscaal Juristen
Deliveroo-arrest leidraad voor Belastingdienst
Het Deliveroo-arrest uit 2023 is aanjager geweest van de huidige controle op ondernemers en zzp’ers die de randjes opzoeken van schijnzelfstandigheid en de Wet DBA. In deze rechtzaak draaide het om de vraag of maaltijdbezorgers van Deliveroo zelfstandigen of werknemers waren. Tot 2018 werkten bezorgers op basis van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Toen besloot Deliveroo hun arbeidsovereenkomst niet te verlengen en hen als zelfstandigen te laten werken via een opdrachtovereenkomst, waarop vakbond FNV een procedure begon.
De Kantonrechter Amsterdam stelde FNV in het gelijk. Ook in hoger beroep werd door het Hof Amsterdam geoordeeld dat sprake was van een arbeidsovereenkomst omdat Deliveroo met behulp van een algoritme zorgde voor verregaande controle bij de toebedeling en bezorging van maaltijden. De Hoge Raad liet het oordeel van het Hof Amsterdam in stand: er was sprake van werknemers en niet van zelfstandigen. De Hoge Raad oordeelde dat bij een afweging negen punten van belang zijn. Die zijn ook te vinden op de website van de Belastingdienst.
- Aard en duur van de werkzaamheden.
- De manier waarop werkzaamheden en werktijden zijn bepaald.
- De mate waarin de werkzaamheden én de opdrachtnemer onderdeel zijn van de organisatie van de opdrachtgever.
- Wel of geen verplichting het werk persoonlijk uit te voeren.
- De manier waarop afspraken tot stand zijn gekomen.
- De manier waarop de beloning is bepaald en wordt uitbetaald.
- De hoogte van de beloning.
- De mate waarin de opdrachtnemer bij de opdracht commercieel risico loopt.
- De mate waarin de opdrachtnemer zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen. Wat doet de opdrachtnemer om opdrachten en een goede naam te krijgen? Hoe behandelt de Belastingdienst de opdrachtnemer? Wat is het aantal opdrachtgevers en hoelang werkt de opdrachtnemer meestal voor een opdrachtgever.
