Circulaire werkkleding in de bouw: van smart textiles tot recycling

Hoe de toekomst van workwear eruitziet? Die is zowel hightech als circulair. Dat vertelt Nienke Steen, director Apparel, Textiles & Footwear bij het Cradle to Cradle Products Innovation Institute, in de aflevering 23 van Aannemer Podcast.

Je bent enorm ingewijd in de mode. Welke plek neemt workwear in?

Nienke Steen: “De workwearsector is erg gefocust op de functionaliteit van kledingstukken en beschermingsmiddelen, en investeert in innovaties om die te verbeteren. Dat is leerzaam voor de modesector. Want: hoe langer een kledingstuk meegaat, hoe duurzamer.”

Je werkt bij het Cradle to Cradle Products Innovation Institute. Wat doet dit instituut?

“Cradle to Cradle is een concept van Michael Braungart en William McDonough. Braungart maakte zich zorgen over schadelijke chemicaliën in producten. McDonough is een architect die duurzaam design wilde combineren met de kennis van Braungart. Ze stelden zich de vraag: hoe kunnen we schone producten ontwerpen die we continu kunnen recyclen of zelfs biologisch afbreekbaar kunnen maken?

Over het Cradle to Cradle-concept hebben ze 25 jaar geleden een boek geschreven, waarna steeds meer bedrijven geïnteresseerd zijn geraakt in het concept. Deze bedrijven wilden aantonen dat hun producten ontworpen waren op basis van het Cradle to Cradle-concept. Toen werd het handig om een productstandaard te creëren. Dat werd Cradle to Cradle Certified. Het instituut is de eigenaar van de productstandaard én geeft certificaten uit aan bedrijven. Ondertussen hebben we 470 bedrijven in ons programma. Dat betekent dat zij minimaal één product hebben gecertificeerd, maar vaak zijn dat er meer.”

Wat is jouw missie?

“Mijn missie is al bijna 25 jaar om de kledingsector te verduurzamen. Ik ben afgestudeerd op het onderwerp hoe je sociaal verantwoorde kleding kunt produceren in India, later verschoof mijn focus naar milieu-impact. Ik heb jarenlang voor Modint gewerkt, de brancheorganisatie voor kleding – waaronder workwear – en textiel en tapijt. Ik vertegenwoordigde de sector richting beleidsmakers op nationaal en Europees niveau. Die wilden graag praten, want Nederland is best wel een voorbeeld als het gaat om duurzaamheid en circulariteit. Uiteindelijk ben ik door het Cradle to Cradle Products Innovation Institute gevraagd om circulariteit voor de kledingsector op te pakken. Met Cradle to Cradle Certified zijn we actief in meer sectoren, niet alleen kleding.”

Op de website van Cradle to Cradle Certified zie ik partijen als Rockwool, Hakro, Saint-Gobain, Hilti, Knauf, Schüco, Kingspan, Würth, AGC en IsoBouw vermeld staan. Is de bouw goed vertegenwoordigd?

“Ongeveer 60 tot 70 procent van de bedrijven die bij ons zijn aangesloten, zit in de bouwsector. De bouw is de allergrootste sector, gevolgd door de textielsector. Wat dat betreft is workwear een mooie overlap tussen beide sectoren.”

Welke innovaties zie jij momenteel op het gebied van workwear?

“Dan denk ik aan smart textiles, ook wel slimme textiele materialen of e-textiles, en automatic sorting. Smart textiles zijn textielproducten die technologie integreren om extra functionaliteit te bieden die verder gaat dan traditionele stoffen. Denk bijvoorbeeld aan hybride materialen die lichaamstemperatuur meten, de vochtigheidsgraad in een ruimte detecteren of van kleur veranderen. Smart textiles combineren ouderwetse materialen, die we kunnen zien en voelen, met digitale technologie. Zo kunnen we inspelen op situaties die het werkende leven voor de werknemer fijner en veiliger maken.

Ik denk daarbij aan de manier waarop we digitale data gaan integreren in een kledingstuk, op zo’n wijze dat die data ook toegankelijk is na vele malen dragen, wassen en drogen. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van RFID- of NFC-chips. Die data gaat ervoor zorgen dat een kledingstuk gemakkelijker gesorteerd en gerecycled kan worden. Automatic sorting kan ook met NIR (infrarood), AI en machine learning-modellen. Die modellen worden getraind om textiel te herkennen op basis van kleur, materiaal, schade, patronen en productcategorie.”

Hoe zit het met de recycling van smart textiles? Deze ontwikkeling klinkt heel innovatief, maar niet meteen circulair.

“We worden ons er steeds bewuster van hoe we kleding moeten ontwerpen om het te kunnen recyclen. Het is ook belangrijk om te bedenken: hoe ga ik die componenten makkelijk losmaken? Het klopt dat elektrische componenten het nu niet gemakkelijker maken om een kledingstuk te recyclen. In onze certification manual staat dat een ontwerper of bedrijf dat kleding ontwerpt voor mechanisch recyclen, geen elektronische componenten mag toevoegen. Tenzij je een aparte afspraak hebt met een sorteerder of recycler die daar wél mee kan omgaan en die je specifieke instructies meegeeft. Bij Cradle to Cradle Certified zijn er verschillende wegen om het doel te bereiken, maar die moeten wel logisch zijn.”

Waarom zijn data over een kledingstuk belangrijk?

“We verkopen nu nog kleding zonder data. Dus bij wie dat kledingstuk ook terechtkomt, die persoon heeft geen idee wat de ontwerper in gedachten had toen het gemaakt werd. Data zijn noodzakelijk om de cirkel rond te kunnen maken, zeker voor het optimaliseren van automatic sorting. Daarvoor heb je chips en informatiedragers nodig. Die zorgen ervoor dat sensoren kunnen registreren dat het ene product 100 procent katoen is en op de ene stapel moet, en het andere 100 procent polyester en op de andere stapel.

De gehele circulaire waardeketen gaat makkelijker functioneren zodra we digitale productpaspoorten hebben. We zullen wettelijk worden verplicht die data digitaal op te slaan. Als die data in de hele keten beschikbaar is, dan heeft iedereen altijd direct toegang tot de juiste informatie. Dat werkt een stuk sneller. Als je weet dat een product 100 procent katoen is, dan kan het product in één keer een mechanisch vervezelproces in, waarna de vezel ervan vervolgens opnieuw aangeboden kan worden.

Het instituut bestaat nu vijftien jaar en in die tijd hebben we miljoenen producten Cradle to Cradle Certified gecertificeerd. Er zijn dus al vele jaren producten gemaakt die supergaaf ontworpen zijn – met duurzame materialen, schone chemicaliën, afgestemd op recycleprocessen of zelfs biologisch afbreekbaar – maar deze informatie ontbrak lang voor de inzamelaars, sorteerders en recyclers. Dat is zonde. En daar hebben we sinds twee jaar verandering ingebracht met de toevoeging van het Circularity Data Report.”

Hoe is het gesteld met recycling in de textielindustrie?

“Textielproducten worden gesorteerd voor hergebruik, downcycling, upcycling en verbranding. Het grootste deel van de kleding die in de kledingbak belandt en die niet voor verbranding wordt geselecteerd, wordt hergebruikt. Dan wordt een groot deel verwerkt via downcycling, denk aan eindproducten als poetsdoeken of vulmateriaal. En dan is er nog een heel klein deel dat wordt verwerkt via upcycling (fiber-to-fiber recycling). Dat is slechts 0,3 procent. Dit cijfer zegt genoeg.

Er ontstaat wel steeds meer vraag naar gerecyclede vezels. Bedrijven nemen steeds minder genoegen met alleen maar gerecycled PET; we gebruiken nu vooral gerecycled polyester afkomstig van plastic flessen. Maar dat is nog steeds een open loop, geen closed loop: van textiel naar textiel. Steeds meer vooruitstrevende bedrijven vragen daar nu om en willen een polyester die van polyester is gemaakt. Dan is de cirkel rond. Een aantal Nederlandse werkkledingbedrijven hebben dat voor elkaar, die hebben hun eigen partnerships met sorteerders en recyclers.”

Welke stappen moet je als producent van werkkleding of van bouwmaterialen zetten om een product gecertificeerd te krijgen?

“Het begint bij het ontwerp. Welke functie moet het ontwerp dienen? Wat kun je doen met de materialen aan het einde van het eerste gebruik in de biologische of technische cyclus? Zijn dat gerecyclede of hernieuwbare materialen? De productstandaard vereist dat je per materiaaltype een bepaald percentage gerecycled materiaal moet gebruiken. Haal je dat percentage met je huidige product niet, dan moet je op zoek gaan naar alternatieve grondstoffen. Verantwoorde hernieuwbare materialen zoals biologisch katoen zijn ook toegestaan.

De tweede stap zijn de chemische processen. Wat voor behandeling krijgt jouw product of krijgen de grondstoffen die je voor je product gebruikt? Zijn de chemicaliën veilig? Soms moet je die informatie opvragen bij leveranciers. Voor C2C Certified Full Scope moet ook aan vereisten worden voldaan ten aanzien van schoon water, bodemverontreiniging, energie, emissies en arbeidsomstandigheden.

Ten slotte: wat voor sorteer- en recycleprocessen bestaan er voor jouw product en de grondstoffen die jij gebruikt? Indien die er niet zijn, zijn er dan bedrijven die deze op dit moment ontwikkelen met wie je kunt samenwerken?

Voor het instituut werken geweldige consultants en assessors die bedrijven begeleiden naar Cradle to Cradle Certified. Die nemen je echt bij de hand. Zij weten enorm veel van allerlei soorten materialen, circulair productontwerp, schone productie en recyclesystemen.”

Hoe kunnen inkopers zien dat werkkleding door jullie gecertificeerd is?

“In werkkleding zijn we nog redelijk klein. Ik noem Karl Dieckhoff voor medische kleding, Brands Fashion voor casual corporate wear en Hakro voor corporate essentials. Op onze website www.c2ccertified.com kun je in de product registry kijken Daar zie je alle gecertificeerde producten voorbijkomen. Als je goed wilt investeren, moet je in die producten en bedrijven investeren.”

Ten slotte: waar staat Cradle to Cradle Certified over vijf jaar?

“We hebben nu 470 bedrijven en we willen dat aantal in 2030 minimaal verdubbeld hebben. Hoe groter we worden, hoe meer impact we hebben. We zijn een non-profitorganisatie met mensen die het hart op de goede plek hebben en die naar een circulaire economie toe willen werken. Dat kan alleen door aan producten te sleutelen, door ze op de juiste manier te ontwerpen, te produceren en aan te sluiten op de mogelijkheden van sorteerders en recyclers. Het Cradle to Cradle-concept bij iedereen tussen de oren te krijgen, bedrijven ervan overtuigen dat dit de manier is om de wereld schoner en mooier te krijgen, dat is waarvoor ik elke dag mijn bed uit kom.”