Al een aantal keer is deze wet uitgesteld en onlangs weer: de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) treedt ook niet op 1 juli 2022 in werking. Inmiddels is de datum van inwerkingtreding, die gelijk ligt aan de ingangsdatum van de Omgevingswet, uitgesteld naar 1 januari 2023. Er is al het nodige voorbij gekomen over de praktische kant van deze wet, maar waarom komt deze wet er eigenlijk en wat zijn de juridische consequenties? In dit en een volgend artikel worden de belangrijkste punten van de Wkb genoemd.
Aanleiding en doel Wet Kwaliteitsborging
De Wet Kwaliteitsborging gaat gelden voor het bouwproces vanaf verlening van de omgevingsvergunning voor het bouwen. Er zijn diverse aanleidingen om de Wkb in te voeren volgens de memorie van toelichting bij de Wkb. De eerste betreft dat er verdere stimulansen nodig zijn ter verbetering van de kwaliteit van bouwwerken. Een andere belangrijke aanleiding is de toegenomen complexiteit van het bouwproces: Er zijn strengere eisen die aan bouwwerken worden gesteld, en in combinatie met technologische ontwikkelingen worden er complexere installaties in bouwwerken geïnstalleerd. Hierop is toezicht nodig, aldus het kabinet.
De versnippering van het bouwproces vormde tevens een aanleiding voor de Wkb. Bouwers contracteren steeds meer onderaannemers voor onderdelen binnen het totale bouwproces. Dit zorgt voor meer specifieke kennis, maar ook voor versnippering die op haar beurt bijdraagt aan afstemmingsproblemen en daarmee samenhangende faalkosten in de bouw. De versnippering van het bouwproces met veel betrokken partijen en onderaannemers draagt er aan bij dat een praktijk is gegroeid, waarbij onduidelijk is wie toeziet op de integrale bouwkwaliteit van het totale bouwwerk. Bij gebreken wijzen partijen vaak naar elkaar en weten opdrachtgevers veelal niet wie ze kunnen/moeten aanspreken. Dat dient te wijzigen.
Een doel van de Wkb is dan ook om de positie van zowel particuliere als zakelijke bouwconsumenten te verbeteren en versterken. Op de tweede plaats strekt de Wkb tot meer toezicht en controle in de bouw, zodat bouwers zich aan de geldende kwaliteitseisen houden met verbetering van de bouwkwaliteit als gevolg. Daarmee samenhangend is het doel om kwaliteitsverbetering te stimuleren en faalkosten te verminderen. Hiertoe introduceert de Wkb een nieuw stelsel van kwaliteitsborging.
Stelsel van kwaliteitsborging
Thans is het zo dat een vergunning wordt aangevraagd bij de gemeente, de gemeente deze verstrekt en vaak pas bij/na oplevering komt controleren of er volgens vergunning is gebouwd. De eerste stappen blijven hetzelfde en de gemeente blijft de ruimtelijke toets van een bouwplan doen (bestemmingsplan, milieu- en welstandseisen).
Echter, tijdens het bouwproces zal er een private kwaliteitsborger zijn, die tijdens het proces diverse stappen zal controleren en die de technische kwaliteitsborging voor zijn rekening zal nemen. De complete plantoetsing (algemene bouwkunde, brandveiligheid, constructieve veiligheid, etc.) zal voortaan door private kwaliteitsborgers worden geverifieerd.
De opdrachtgever zal zelf verantwoordelijk zijn, ook qua kosten, om te zorgen voor de kwaliteitsborger. Contracteren van de kwaliteitsborger kan ook via de aannemer plaatsvinden, nu deze meer thuis zal zijn in het stelsel, maar ook dan ligt voor de hand dat de kosten bij de opdrachtgever zullen terechtkomen. De kwaliteitsborger dient gebruik te maken van een instrument voor kwaliteitsborging dat is toegelaten door de nieuw in het leven geroepen Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB). Deze TloKB houdt onder andere een register bij met de toegelaten instrumentaanbieders en instrumenten en de kwaliteitsborgers. De instrumenten kunnen worden ontwikkeld door marktpartijen zelf. Reeds bij de vergunningsaanvraag dient de aanvrager te vermelden van welke kwaliteitsborger en welk instrument er gebruikt zal gaan worden. De gemeente zal vooraf de toets uitvoeren of de gekozen kwaliteitsborger en het instrument passen bij de zogenaamde gevolgklasse van het bouwwerk en of de kwaliteitsborger met toestemming van de instrumentaanbieder het instrument toepast.
Bij de oplevering van het bouwwerk dient de kwaliteitsborger een verklaring af te geven aan de vergunninghouder waarin hij onder meer verklaart dat het bouwwerk naar zijn oordeel voldoet aan de bouwtechnische voorschriften. Bij de gereedmelding van het werk bij de gemeente, dient de vergunninghouder te beschikken over deze verklaring. Gereedmelding dient plaats te vinden voor ingebruikname. Wanneer er dus niet volgens de bouwtechnische voorschriften wordt gebouwd, kan het bouwwerk niet in gebruik worden genomen.
Gevolgklasse
Hierboven werd al even de gevolgklasse genoemd. Bouwwerken worden ingedeeld in een drietal gevolgklassen. Vanaf de ingangsdatum van de Wet Kwaliteitsborging zal deze de eerste drie jaar slechts gelden voor gevolgklasse 1. Nadien zal worden gekeken of deze ook voor de andere gevolgklassen dient te gelden. Onder gevolgklasse 1 vallen met name woningen (niet zijnde appartementen) en eenvoudige bedrijfsgebouwen van maximaal twee verdiepingen. Echter gelden hiervoor uiteraard nog wat nadere voorwaarden en gelden er uitzonderingen. Voor de meer complexe bouwwerken, gaat de Wkb dan ook nog niet gelden. Laat u altijd goed inlichten indien u gaat bouwen na de ingangsdatum van de Wkb om er zeker van te zijn of de Wkb al dan niet van toepassing is.
Vervolg
In een volgend artikel ga ik onder andere in op het opleverdossier en de verzwaarde aansprakelijkheid van de aannemer na oplevering. Ook dat zijn belangrijke aspecten die niet onbelicht mogen blijven.
Roy van Helvoirt is als advocaat werkzaam bij Van Iersel Luchtman Advocaten op de vestiging in ’s-Hertogenbosch. Hij is gespecialiseerd in het vastgoedrecht en dan met name in het bouwrecht.
