Maak houtbouw zo snel mogelijk wind- en waterdicht door per bouwlaag gelijk de gevels te sluiten, is een belangrijke les uit de praktijk. En folie op houten vloerelementen een must.
Een complete tentconstructie over een houtbouwproject? In Scandinavië doen ze dat met regelmaat, om niet te zijn overgeleverd aan de weergoden. Tijdens de derde editie van Houtbouw is goud, maar kan ook fout halen verschillende sprekers een recent voorbeeld aan van deze praktijk, uit Kopenhagen.
Zo gek zal het in Nederland niet snel worden, noemt Hetty van Tilborg, projectmanager bij Dura Vermeer Bouw en Vastgoed Den Bosch. Zij is 17 maart een van de sprekers in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam, die in het teken staat van vochtbeheersing bij houtbouw. Maar, zo besluit zij haar bijdrage: voorkomen dat een houtbouwproject te veel wordt blootgesteld aan regen, is wel een kwestie van investeren.
Kennisreeks
Ontbrekende kennis over bouwen met hout leidt tot vertragingen, kostbare aanpassingen of zelfs onoplosbare problemen. De kennisreeks Houtbouw is Goud, maar kan ook fout is een initiatief van De Houtbouw Opleider. Hout is een natuurlijk materiaal dat voortdurend op zijn omgeving reageert. Tijdens het ontwerp, de bouw én het gebruik kan vocht invloed hebben op de constructieve prestaties, duurzaamheid, esthetiek en de gezondheid van het gebouw.
Eerste spreker René Klaassen, houtonderzoeker bij SHR (Stichting Hout Research), wijst op grafieken die de relatie tussen de relatieve luchtvochtigheid en het vochtgehalte in hout laten zien. Die zou wat hem betreft iedereen die met hout bouwt moeten kennen. Hij ziet in de praktijk het een en ander misgaan. Groen laten groeien tegen een houten gevel? Beter van niet – het hout kan niet drogen. Of wat te denken van bouwen met CLT? Dat wordt standaard met een vochtpercentage van 12% geleverd, maar aan de hand van de grafieken en praktijkfoto’s rekent hij voor dat er soms tot 21% vocht in CLT-constructies zit. Dat hout is dus nat geworden tijdens de bouw, met zwelling en krimp en scheuren als gevolg.
Direct wind- en waterdicht
Dura Vermeer heeft de afgelopen 7 jaar behoorlijk wat projecten in hout gebouwd. Van Tilborg laat aan de hand van een appartementencomplex in Leerdam zien dat een pré is om zo snel mogelijk wind en waterdicht te zijn bij CLT. Zo gauw er een bouwlaag staat, gaan de hsb-elementen – voorzien van kozijnen, afgelakt en beglaasd – erachteraan. En dan komt de volgende bouwlaag. Het is vervolgens belangrijk om te ventileren. Dat kan door de ramen op draaikiepstand te zetten.
Folie op de vloeren
Een belangrijke stap in vochtbeheersing is verder het drooghouden van de CLT-vloeren. Dura Vermeer gebruikt daarvoor het product Wetguard (van fabrikant SIGA), een waterdichte dampopen folie die zorgt voor vier tot zes weken bescherming tegen regen en UV-straling. Voorzien van antislipprofiel, dus ook bij natte omstandigheden goed beloopbaar en daarmee veilig voor bouwplaatspersoneel. Verder plakt de bouwer meteen de naden dicht als de vloerplaten zijn gelegd en is het kopshout – kwetsbaar voor vochtintreding – al in de fabriek voorzien van een waterafstotende coating.
Een ander cruciaal onderdeel zijn sparingen voor schachten en trappenhuizen. Die sparingen zijn grotendeels al uitgezaagd in de fabriek, maar nog niet helemaal. De Wetguard-folie is er wel overheen doorgelegd. In het werk komen daar direct de platen overheen. Van Tilborg: “Op die manier heb je je waterhuishouding en veiligheid helemaal op orde.”
Vocht en detaillering
Dura Vermeer sleutelde ook aan details. Van Tilborg noemt als voorbeeld een dakrand. In het detail zoals ontworpen zou de dakbedekking pas aangebracht kunnen worden wanneer het hele gevelelement gereed zou zijn. Het uitvoeringsteam bedacht een smallere dakopstand onafhankelijk van gevelelement, zodat direct na montage van de dakvloer de dakbedekking erop kon. “Een iets duurder detail, want bewerkelijker, maar het zorgde ervoor dat we zes weken minder risico op wateroverlast hadden.”
Nog een voorbeeld: het voorkomen van optrekkend vocht. Kopshout zuigt vocht op vanuit de betonconstructie. Ook is er soms plasvorming op de betonvloer. Dura Vermeer voorkomt dat door een betonnen opstort of het toepassen van kalkzandstenen kimblokken. Dat is volgens Van Tilborg een prima oplossing, maar wel bewerkelijk en best kostbaar. Alternatief: een hardhouten regel onder het element (hardhout neemt minder vocht op dan het naaldhout waarmee CLT wordt gemaakt). Nog een oplossing: de CLT-wanden op blokjes stellen, met ankers bevestigen en dan ondersabelen met mortel.
Vocht en woningscheidende wanden
Isolatie aanbrengen tussen woningscheidende wanden tijdens de ruwbouw? Dan is het zaak dit af te dekken, anders staan de CLT-wanden open. Bij een van de eerste houtbouwprojecten ging dat mis bij Dura Vermeer en werd de isolatie nat. Van Tilborg: “We hebben veel tijd en geld moeten besteden aan het drogen van de isolatie en aansluitende vochtmetingen. We doe het nog wel zo, maar dan komt het als compleet pakket aan, afgedekt en wel.”
Hout in het zicht laten is mooi en een wens van veel houtbouwers En les daarin: wie hout inpakt om het te beschermen tegen vocht, moet alles inpakken en niet slechts een deel, want dan is er risico op verkleuring.
Voorzieningen in aanneemsom
Boodschap ter afsluiting, waarbij de tent in Kopenhagen ter sprake komt: voorzieningen kosten geld en die moeten bouwers van begin af aan meenemen in de aanneemsom. Een advies qua planning: laat de installateurs en afbouwers komen als het geheel wind- en waterdicht is. De beperkte tijdwinst is risico op vocht niet waard, stelt Van Tilborg. “Want installateurs maken schachten open en gaan boren en dan stroomt het water zo naar binnen.”
Ook van belang hierbij: alle bouwpartijen erop attenderen dat sparingen dicht blijven, of na de werkzaamheden weer dicht gaan. “Dat doen we door middel van een dagstart en toolbox meetings.”
Panelgesprek
Meer praktijkervaring tijdens de avond komt tijdens een van de panelgesprekken. Hans Lormans van Hamlet Design+Build Technology, CLT-specialist, beaamt het belang van de bouwvolgorde, ofwel ‘goede systeemintegratie’: zorg dat de houtskeletbouw-elementen inderdaad op tijd op de bouw zijn, zodat het gebouw ook dicht kán.
Bij het eerste appartementengebouw dat architect Boris Zeisser (Natrufied Architecture) neerzette ging dat mis. Dat was dan ook zes jaar geleden. “Er was op dat moment niet één aannemer met substantieel houtbouwervaring in appartementenbouw die we konden bellen. Het was dolen.”
Vanuit een gebrek aan ervaring plande de aannemer destijds vier maanden voor de ruwbouw. Zeisser wist dat de CLT-bouwer het in vier weken zou kunnen. De aannemer plande uiteindelijk acht weken voor de ruwbouw, het casco stond in drie weken en de hsb wanden kwamen drie weken te laat. Kortom: het houtbouwcasco stond acht weken in weer en wind. Weliswaar afgedekt, maar geen praktijk die wenselijk is.
Hoe Hamlet dat aanpakt? Het bedrijf gaat er in de werkvoorbereiding vanuit dat het de hele bouwperiode de hele dag regent, legt Lormans uit. Standaard een folie op de vloer en een coating op de kopse kanten, af fabriek. Hamlet doet ook vochtmetingen op kwetsbare punten en trekt de grens bij 19%. “Bij 20% en hoger heb je kans op schimmelvorming”, legt Lormans uit. Bij 19% kan de metal stud bouwer beginnen.
En de tent zoals in Scandinavië, is een vraag uit de zaal. Die lijken niet nodig. In Zweden staan die er vooral voor de sneeuw, weet Lormans. En de tent in Kopenhagen was er vooral om stof- en geluidsoverlast in de binnenstad te beperken, noemt hij.
‘Handreiking risicogestuurde kwaliteitsborging houtbouw’
De aandacht voor vochtbeheersing komt niet uit de lucht vallen. De verzekeraars van garantie-instellingen SWK en Woningborg trapten afgelopen jaren op de rem bij het verzekeren van houtbouwprojecten. Onder meer omdat ze wegens vochtschades flink hadden moeten uitkeren op de CAR-polissen van aannemers, zo kwam ter sprake tijdens de eerste editie van Houtbouw is Goud, maar kan ook fout in januari 2025.
Om risico’s beter inzichtelijk te hebben en er oplossingen voor te kunnen verzinnen, is onder de vlag van Building Balance een handreiking geschreven. Emile Jansen, senior-adviseur kwaliteitsmanagement bij Nieman RI, gaf tijdens de avond over vocht een update. De eerste versie uit oktober 2025 is gericht op gestapelde woningbouwprojecten tot zeven lagen. Er volgt een doorontwikkeling voor complexere en hogere projecten, tot 17 bouwlagen. Daarvoor is een lerende aanpak op basis van thematische workshops en projectbezoeken voorzien. In de klankbordgroep zitten aannemers, leveranciers, verzekeraars, initiatiefnemers en adviseurs. “De hoop is dat vanuit die klankbordgroep de initiatieven voor risicobeheersing als een olievlek de markt op gaan”, aldus Jansen.
Terugkijken?
