Installatiebedrijf HeatTransformers ontwikkkelde een dashboard, de HeatWatch, om warmtepompen op afstand te beheren. De ontwikkeling verliep niet vlekkeloos, maar de testfase is voorbij. Ruim honderd warmtepompen worden al op afstand uitgelezen en aangestuurd op waterdruk, flow, energieverbruik, aanvoer- en retourtemperaturen en instellingen zoals setpoints en stooklijnen. Nieuwe warmtepompen worden in principe aan het dashboard gekoppeld. Stijn Otten: “We focussen allereerst op gangbare merken, maar kunnen dit voor alle merken doen.”
Voorspellend beheer op afstand – predictive maintenance – is een technologie waar fabrikanten, installateurs en beheerders van warmtepompen graag mee pronken. Toch zijn de claims vaak te mooi om waar te zijn. De praktijk is weerbarstig en het maken van een gebruiksvriendelijke module valt tegen door het complexe samenspel van gebruikersgemak, technische haalbaarheid, datagebruik, privacy en cybersecurity en protocollen, maar ook mutaties in de huurdersmarkt.
Inzichtelijk dashboard
Bedrijfseconoom Stijn Otten, medeoprichter van installatiebedrijf HeatTransformers, weet er alles van. Bij de start van het bedrijf in 2019 wilde hij warmtepompen op afstand uit gaan lezen. In 2020 werd de eerste tool ontwikkeld. Inmiddels zijn we zes jaar verder. Otten: “Een fysiek product maken dat werkt, duurt langer dan je denkt. Zo’n tool moet toegevoegde waarde hebben voor onze monteurs. Toch hebben we nu een goede basis staan met een inzichtelijk dashboard. Ons serviceteam krijgt automatisch meldingen als warmtepompen niet optimaal draaien of storingen hebben. We analyseren de melding en kiezen dan voor aanpassing op afstand of fysiek bezoek.”
De vertaalslag maken naar de klantenservice en bewoners is de volgende stap. Otten wil de abstracte warmtepomp-data dusdanig simpel presenteren dat de klantenservice en eindgebruikers helder inzicht krijgen in besparingen en adviezen voor optimalisaties. (Mogen we deze optimalisatie uitvoeren? Druk op JA!) Otten: “Eenvoud in gebruik is wat we willen. Als de helpdesk een telefoontje krijgt, moet die meteen het dashboard omhoog krijgen. In die fase zitten we. De integratie van het dashboard met het ERP-systeem voor stroomlijnen van bedrijfsprocessen en CRM-systeem voor klantrelaties staat eraan te komen.”
Duurzame verwarming voor iedereen
HeatTransformers werd opgericht met een duidelijke missie: duurzame verwarming toegankelijk maken voor iedereen. De focus ligt volledig op installatie en onderhoud van (hybride) warmtepompen. Die keuze lijkt goed uit te pakken. Het bedrijf, met vestigingen in Woerden, Eindhoven, Haarlem en Zwolle, is marktleider met ruim 7.000 geïnstalleerde warmtepompen in beheer en samenwerkingsverbanden met grote energiemaatschappijen als Greenchoice, Engie en Vattenfall.
“Een pionier in Europa”, zegt Otten trots. Het succes schrijft hij toe aan betere monitoring van de apparaten en de daarop volgende optimalisatie. De eindklant, de individuele huiseigenaar, profiteert daardoor van rendementen van 15 procent bovenop de basisinstellingen. Otten: “Voor de gemiddelde persoon zullen gemiddelde instellingen gemiddeld werken. De crux zit ‘m erin dat niemand gemiddeld is. Na de installatie blijven we monitoren en optimaliseren. Daardoor halen we een hoger rendement dan onze concurrenten. Doordat we veel warmtepompen op afstand uitlezen, maken we bijna de helft minder ritjes. Onderhoudswerk kunnen we beter inplannen doordat we kunnen voorspellen of er storingen gaan komen. Al met al kunnen we service en onderhoud 25 procent goedkoper uitvoeren.”
(Klik op de foto voor een vergroting, tekst gaat verder onder de afbeeldingen)
Slimme meter
Op afstand uitlezen van data gebeurde aanvankelijk via de slimme meter. Joost Broers, productowner van de IT-projecten bij Heat Transformers: “We kregen vaak de vraag: hoe doet mijn warmtepomp het? We vroegen de klant of we op afstand mochten uitlezen, wat we via de netbeheerder konden regelen. Nog steeds monitoren we zo’n 3.000 klanten via hun slimme meter. Dat geeft veel inzicht in hoe en wanneer mensen besparen. Of verspillen. Sommige mensen verstoken ’s ochtends een kuub gas om het huis weer warm te krijgen.”
Via de slimme meter kan gasbesparing worden bekeken, maar niet hoe de warmtepomp functioneert. Broers: “Daar wilden we een module voor maken. Bewoners vinden het lastig om zelf instellingen op een warmtepomp te veranderen. Het kan zomaar twintig minuten duren om een klant instellingen op de warmtepomp te laten aanpassen. Ik doe dat binnen twee seconden met onze module op kantoor. Bij iedere nieuwe warmtepomp plaatsen we standaard een HeatController, een zwart kastje zo groot als een sigarendoos. Die stuurt data via wifi naar ons dashboard, de HeatWatch. Daarmee kunnen we alle functionaliteiten van de warmtepomp op afstand aanpassen.”
Fors besparen op gasverbruik
Over de prestaties van warmtepompen zijn Otten en Broers niet bescheiden. Bewoners besparen ‘70 procent en meer’ op hun gasverbruik met een hybride warmtepomp die wordt gemonitord door de HeatController/HeatWatch. Otten: “De warmtepomp is per definitie de beste, goedkoopste, efficiëntste en meest comfortabele manier van verwarmen. Punt. We hebben duizenden installaties geplaatst en zien dat proactief meekijken zorgt voor beter onderhoud.”
Broers vult aan: “De prestaties zijn bijna altijd beter dan verwacht. Ik zie alleen maar succesvolle pilots, met hogere besparingen, minder overlast en meer comfort. En de voorspellingen leiden tot efficiëntie. We zien bijvoorbeeld dat een klant over twee maanden een drukstoring krijgt omdat we zien dat de druk langzaam daalt.”
Otten: “Het draait om de combinatie van techniek en gedrag. We zien dagelijks hoeveel er nog te optimaliseren is, bijvoorbeeld doordat bewoners zelf de instelling van de stooklijnen hebben veranderd. Het is eigenlijk beter als bewoners helemaal van de warmtepomp afblijven want wij kunnen sturen met de juiste data. Drempels? Die zijn er alleen als merken die ons opleggen. We kunnen de data namelijk alleen inzien als fabrikanten toestemming geven voor monitoring. De merken die nu toestemming hebben gegeven, zijn Remeha, Midea, Gree en Phnix. Daarnaast lopen er pilots met Nefit/Bosch en Vaillant.”
Inprikken op ModBus
Broers: “Sommige merken, vooral Europese, proberen hun eigen protocol te beschermen en willen niet dat wij daarop aansluiten. Bij andere merken moeten we een extra module plaatsen. Veel Aziatische merken gebruiken een open protocol zoals ModBus, waarop wij gemakkelijk kunnen inprikken, zonder extra modules of afspraken. Ook bij zo’n ModBus vergt het overigens de ervaring van duizenden geplaatste warmtepompen, inclusief klantinteracties en afgiftesystemen, om iets zinvols met de data te kunnen doen.”
Voor cybercrime hoeven de fabrikanten niet bang te zijn, bezweert Otten: “Er zit altijd nog een fundamentele beschermlaag in de unit ingebakken. Die kunnen we niet omzeilen. De cybersecurity is volledig geborgd. Wij kunnen niet, ik noem maar wat, de leidingen laten exploderen of de draaisnelheid vertienvoudigen. We hebben hier best wat handige gasten in huis. Die hebben van alles geprobeerd om de systemen ethisch te hacken, maar wisten er niet doorheen te komen.”
Privacy-gevoeligheid van data
Een ander aspect is privacy-gevoeligheid van data. Otten: “Wij leggen de klant goed uit wat we doen en waarom. De data slaan we beveiligd op. Klanten kunnen zich op elk moment afmelden als ze willen. Daarbij kan de stekker gewoon uit de module worden getrokken en dan kunnen wij nergens meer bij.”
Bewoners moeten toestemming geven voor iedere aanpassing. Voor woningeigenaren is dat niet zo ingewikkeld. Voor huurders en woningcorporaties is het lastiger. Otten: “De huurder is eigenaar van de data maar de warmtepomp is geïnstalleerd in opdracht van de woningcorporatie, die ook gebaat is bij inzicht in data. Als een huurder verhuist, mag de nieuwe bewoner de data dus niet meer inzien. Maar als wij om toestemming voor overdracht van de data vragen, is daar meestal geen bezwaar tegen.”
Otten denkt dat de markt voor warmtepompen succesvoller wordt als alle partijen toegang krijgen tot data en er iets zinnigs mee kunnen doen. Hij maakt graag de vergelijking met elektrisch rijden: “In die markt heb je nog maar één protocol. Bij alle laadpalen kun je laden met alle laadpassen. Daar hebben de partijen samen afspraken over gemaakt en daar heeft iedereen baat bij. Zo zou de markt voor warmtepompen het ook kunnen doen. Wij bouwen daaraan mee door drempels weg te halen, zodat warmtepompen beter gaan renderen.”
Uniforme datastekker
In een deelproject van TDI500 hebben installateurs samen met fabrikanten een uniforme datastekker ontwikkeld. Hiermee kan, ongeacht type of merk, eenvoudig met alle warmtepompen in het veld gecommuniceerd worden, wat veel tijd bespaart. Voor de ontwikkeling van deze tool heeft HeatTransformers haar ruime ervaringen gedeeld. De datastekker is zo opgezet dat partijen die kunnen combineren met hun eigen platform. Ook de HeatController kan aangesloten worden. Otten: “Hopelijk wordt de datastekker een standaard voor fabrikanten, zodat we allemaal makkelijker de data uit warmtepompen kunnen krijgen.”
Uniforme aansturing van warmtepompen
Uniforme aansturing van warmtepompen is volgens Joost Broers een goed idee. Op slimme momenten kan de warmtepomp door de netbeheerder aangezet worden om de druk op het net te verlichten. Maar het sentiment onder kritische burgers werkt niet mee. Broers: “In Duitsland hebben ze een proef gedaan. Op wijkniveau kon de netbeheerder de warmtepomp schakelen tussen 60 en 100 procent van het vermogen. Dat leverde veel negatieve berichtgeving op omdat mensen bang waren voor controle van bovenaf en voor netbeheerders die hun warmtepomp uit konden schakelen. In werkelijkheid kon de netbeheerder de warmtepompen alleen harder of zachter zetten. Belangrijk is dat bewoners de voordelen van uniforme aansturing zien. Als de warmtepomp wordt aangezet bij lage stroomprijzen, zijn mensen er juist blij mee.”
Dit artikel is eerder gepubliceerd in de Bouwspecial Slim Energiemanagement.
