Bouw met Respect wil harde bouwcultuur doorbreken

Bijna dertig jaar werkt Maikel Schouw (46) inmiddels in de bouw. En in al die jaren is de mores in de sector er wat hem betreft niet op vooruitgegaan. Sinds eind 2025 zet hij zich met de stichting Bouw met Respect in voor een veiligere en respectvolle bouw. “We moeten op de bouwplaats op een andere manier met elkaar omgaan. Een cultuurverandering is hard nodig om de bouw aantrekkelijk te maken voor nieuwe generaties.”

Zou jij als 18-jarige weer voor de bouw kiezen?

“Nee, met de ervaring die ik nu heb absoluut niet. Destijds had ik niet veel keus. Ik verliet de mavo zonder diploma en dan kon je of in de bouw gaan werken of in de metaal. Ik koos voor een opleiding tot metselaar. Na het behalen van mijn diploma in 1998 heb ik een aantal jaren in loondienst gewerkt. In 2002 vertrokken mijn vriendin en ik naar Curaçao. De eerste twee jaar werkte ik daar in de toerismesector, daarna ging ik aan de slag bij een bedrijf actief in betonboringen. Zo kwam ik opnieuw in de bouw terecht. Na zes jaar keerden we terug naar Nederland en kreeg ik een baan bij De Jong Betonboringen in Wormerveer. In 2018 besloot ik om voor mezelf te beginnen en mijn oude beroep van metselaar weer op te pakken. Bij de Kamer van Koophandel schreef ik mijn bedrijf in: SMB Geveltechniek.”

Maar die route zou je nu dus niet meer nemen. Waarom niet?

“Als ik dertig jaar geleden dezelfde keuzemogelijkheden had gehad als jongeren nu, had ik waarschijnlijk voor een ander beroep gekozen. De arbeidsmarkt biedt inmiddels veel meer alternatieven dan alleen de bouw en metaal, met interne opleidingen, een goed salaris, lichter werk, betere omgangsvormen en meer flexibiliteit.

Inmiddels sta ik dus al heel wat jaren op de steiger en ik heb het idee dat wij er in de bouw slechter voor staan dan pakweg dertig jaar geleden. Dan heb ik het niet alleen over de fysieke belasting, maar ook over de conservatieve manier van communiceren. Door mijn verschillende functies in de bouw heb ik een breed beeld van de sector gekregen. Ik heb de heersende mores vanuit verschillende rollen meegemaakt.

Echte veranderingen bereiken we niet met campagnes als een Dag van de Bouw of een Bewust Veilig-dag, die van bovenaf worden opgelegd. We eten een gebakje en gaan weer over tot de orde van de dag. Echte verandering begint met dagelijkse bewustwording binnen de organisatie. Waar mensen niet bang zijn om hun visie, ideeën, emoties en mening te delen met anderen. Waar ruimte is voor zowel positieve als negatieve feedback, gegeven op een respectvolle en opbouwende manier.”

Waar gaat het volgens jou mis achter de bouwhekken?

“In het omgangsvormen onderzoek van FNV Bouwen & Wonen, gehouden in 2023, geeft 79 procent van de respondenten aan zich bij grensoverschrijdend gedrag niet gesteund te voelen door hun eigen organisatie. En geeft 48 procent aan dat de leidinggevende vaak de veroorzaker is van pestgedrag. Alle bedachte slogans, campagnes en oneliners om mensen te interesseren voor de bouw zijn in mijn ogen dan ook weggegooid geld. Laten we eerst de problemen op de werkvloer aanpakken.

Ik zie mensen met een leidinggevende functie grensoverschrijdend gedrag weglachen. Er wordt maar weinig op een normale manier met elkaar gepraat of met elkaar overlegd. Jonge bouwplaatsmedewerkers of zij-instromers durven nauwelijks vragen te stellen, bang om weggezet te worden als een sukkel. Dit raakt ook de kwaliteit van het werk. Als iemand niet begrijpt waarom iets op een bepaalde manier moet gebeuren, wordt dat vaak niet uitgelegd. Er wordt gezegd: zo doen we het nu eenmaal. Terwijl juist uitleg ervoor zorgt dat mensen begrijpen waar ze mee bezig zijn en beter werk afleveren.

Als we willen dat jongeren enthousiast zijn over werken in de bouw, dan zullen we toch op een andere manier met elkaar om moeten gaan. Maar ook bijvoorbeeld ruimte bieden voor meer flexibiliteit in werktijden. Vragen om een papadag of andere werktijden zodat je ook een keer je kinderen naar school kunt brengen is not done. Veel jongeren verlaten de bouw mede om deze redenen. Op de bouwplaats is een cultuurverandering hard nodig.”

En die cultuurverandering wil je bereiken met de door jou opgerichte Stichting Bouw met Respect?

“Allereerst wil ik bewustwording creëren bij bouwpersoneel, leidinggevenden en directieleden. Maak het bespreekbaar: hoe willen we met elkaar omgaan? In de bouwkeet zijn nog harde grappen te horen, die anno 2026 echt niet meer kunnen. Mijn 18-jarige zoon leert nu voor timmerman en vindt het niveau van communiceren vaak beneden peil.

Stichting Bouw met Respect wil de stille meerderheid een stem geven. Nu is het zo dat de sfeer op de bouwplaats bepaald wordt door 10 procent van de medewerkers en 20 procent lacht mee. De rest houdt zijn mond, bang om er iets van te zeggen of zij hebben het gevoel dat er toch nooit iets zal veranderen.

Overigens gaat het niet alleen om de omgang op de bouwplaats, maar ook om de afstand tussen directie, projectleiding, uitvoering en vaklieden. We werken nog te veel boven en onder elkaar, terwijl we juist naast elkaar zouden moeten werken.

Die bewustwording moet uiteindelijk leiden tot een cultuur waarin medewerkers elkaar gemakkelijker aanspreken en leidinggevenden daarin het goede voorbeeld geven. Sociale veiligheid biedt ruimte aan jong talent om zich te ontwikkelen. Zo bouwen we aan een toekomstbestendige bouwsector.”

Waar gaat het dan om als je spreekt over sociale veiligheid?

“Elke werknemer moet zich veilig, gerespecteerd en gewaardeerd voelen op de bouwplaats. Het gaat om het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag, intimidatie, discriminatie en het creëren van een inclusieve werkcultuur waar iedereen zichzelf kan zijn. Respect op de werkvloer zorgt niet alleen voor betere samenwerking en veiligheid, maar ook voor het behouden van jong talent. Als we niets doen, verliezen we waardevolle mensen. Zo’n 40 procent van de jongeren verlaat de bouw binnen twee jaar. En dan te bedenken dat de bouwsector tot 2030 75.000 nieuwe voltijds arbeidskrachten nodig heeft.”

Hoe wordt de boodschap van de stichting ontvangen?

“We hebben het gevoel dat het balletje begint te rollen. We zijn in gesprek met organisaties als Bouwend Nederland en het CNV en ik mag presentaties geven op opleidingsinstituten. Onlangs sprak ik voor een groep jonge uitvoerders. Wat mij dan opvalt, is dat ze de harde cultuur allemaal herkennen, maar het gedrag ook al min of meer als normaal beschouwen. Ze vragen zich ook af hoe zij als jongere een uitvoerder van vijftig op zijn gedrag moeten aanspreken. Pas als iemand zich sociaal veilig voelt, durft hij of zij zich uit te spreken.

Inmiddels hebben zich een aantal bedrijven aan de stichting verbonden. Zij fungeren als ambassadeurs om onze boodschap verder te verspreiden. We nodigen meer bedrijven uit om zich bij ons aan te sluiten.”

Ervaar je nooit weerstand?

“Natuurlijk wel. Een post op LinkedIn over de bouwkeet van de toekomst, met goed meubilair en goede sanitaire voorzieningen, riep veel discussie op. De reacties varieerden van ‘De kantine of schaftruimte op de bouw verdient wel een upgrade’ tot ‘Slaan we niet erg door? Niet meedoen aan het kweken van watjes!’. Wat ik ook vaak hoor: ‘We doen het al jaren zo. Waarom moet dat veranderen?’ Als je dat niet ziet, dan ben je in mijn ogen blind voor de situatie. De manier waarop we nu met elkaar in de branche omgaan, staat in mijn optiek innovatie in de weg. Het is niet voor niets dat de bouw in vergelijking met andere sectoren minder innovatief is. Het gebrek aan innovatie heeft een negatieve invloed op de productiviteit.

Maar goed, discussie mag er ook zijn. Het gaat erom dat we met elkaar het gesprek aangaan. Ik zoek ook bewust die wrijving op. Dat is waar de verandering begint.”

Stel dat een aannemer morgen met Bouw met Respect aan de slag wil. Hoe pakt hij/zij dat aan?

“De stichting heeft een vragenlijst met 90 stellingen ontwikkeld die een bedrijf anoniem kan laten invullen door het personeel. De stellingen gaan onder andere over balans tussen werk en privé, leiderschap en communicatie, respect en gedrag, werkdruk en planning en voorzieningen op de bouwplaats. De uitkomsten vormen vervolgens het vertrekpunt voor gesprekken binnen het bedrijf. Pas als je weet waar medewerkers tegenaan lopen, kun je gericht werken aan verbetering.”

Wat biedt de stichting nog meer?

“Er is een meldpunt waar je anoniem je verhaal kunt doen. Bij ernstige of herhaalde meldingen neemt de stichting contact op met het betreffende bedrijf. Verder is er een algemene toolbox met gedragsregels voor de bouw, maar we bieden werkgevers ook ondersteuning bij het maken van een bedrijfsspecifieke toolbox. Het is ook mogelijk om via de stichting professionele coaching te krijgen voor slachtoffers, daders en bedrijven. Dat betreft dan zowel individuele trajecten als groepstrainingen.”

Wat levert dit bedrijven op?

“Bedrijven die werken aan verbetering van de sociale veiligheid, investeren in een betere werksfeer met minder conflicten op de werkvloer. Dit leidt tot minder ziekteverzuim en minder verloop van personeel. Sociale veiligheid hoeft dus ook niet ten koste gaan van de planning. Integendeel, als mensen weten wat ze moeten doen, elkaar begrijpen en fouten eerder durven melden, voorkom je herstelwerk en loopt een project uiteindelijk efficiënter.

Voor bedrijven die onze waarden onderschrijven is er ons keurmerk. Dit keurmerk draagt bij aan een positief imago, ook richting opdrachtgevers.

Naast uitbreiding van ons netwerk van ambassadeurs, zoeken we nog bedrijven die als pilot met het Bouw met Respect-protocol aan de slag willen. Als een paar bedrijven laten zien dat het werkt, volgen er vanzelf meer. Dan zetten we een verandering in gang.”